Το draaiorgel έχει δύο κυλίνδρους. Ο ένας τυλίγει την μουσική, ο άλλος την ξετυλίγει.

Το κουτί του draaiorgel είναι ξύλινο κι είναι πλουμισμένο με σκαλιστά λουλούδια και γυμνόστηθες γυναίκες. Τα χείλια και οι ρώγες των γυναικών, καθώς και τα λουλούδια, έχουν συνήθως το ίδιο κόκκινο, αιμάτινο χρώμα. Στην πραγματικότητα, μόνο τα λουλούδια είναι καμιά φορά τόσο κόκκινα. Τα χείλια και οι ρώγες των γυναικών ποτέ.

Όταν οι άνθρωποι ακούν το draaiorgel, νιώθουν τόσο μεγάλη συγκίνηση που δεν προλαβαίνουν καλά-καλά να σκουπίσουν το οινόπνευμα που τρέχει απ’ τα μάτια τους και πεθαίνουν.

Η μουσική τούς ανεβάζει στον ουρανό, απαλλαγμένους από τις φουσκωμένες τους κοιλιές και τα λερωμένα τους μαντήλια.

Το draaiorgel, χωρίς οργανοπαίχτη και σαν κουρδισμένο απ’ το Θεό, γυρίζει μες στους ολοένα και πιο άδειους δρόμους, σαν τερατώδες σάρωθρο της Αποκάλυψης, σαν μηχανή σατανική του Ιερώνυμου Μπος.

Πλήθος ολλανδικές πολιτείες ερημώθηκαν κατ’ αυτό τον τρόπο.

Όπως καταλαβαίνετε, το draaiorgel είναι ένα είδος λατέρνας, αλλά πολύ πιο επικίνδυνο, πολύ πιο καταστροφικό.

Άμστερνταμ, 1969

[Από τις Ιστορίες μιας παλιάς εποχής που δεν ήρθε ακόμα, Εκδόσεις Αιγόκερως 1981. Ο ποιητής συνοδεύει το ποίημα με τη σημείωση "Draaiorgel: προφέρεται περίπου: ντρααϊόρχελ]

Την εποχή της κρίσης, την εποχή της σώρευσης μεγάλων απειλών για τους εργαζόμενους, οι εργοδότες χρησιμοποιούν την κρίση ως πρόσχημα για νέες αυθαιρεσίες. Εμείς λέμε ναι στην ανάπτυξη, ναι στην απασχόληση αλλά όχι με όρους αποικίας. Θεωρούμε αδιανόητο σε μια χώρα με τόσα δεινά να προσθέσουμε και ένα δεινό ακόμη που θα λέγετε περιοχές με χαμηλότερους μισθούς χωρίς συμβάσεις, χωρίς ασφάλιση, περιοχές στην χώρα με άγρια και ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης.

Κρίσιμη λεπτομέρεια: Το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ/ΑΔΕΔΥ, του οποίου πρόεδρος είναι ο αγαπητός Παναγόπουλος, είναι ένας από τους ΜΚΟ που θα νοικιάσουν εργαζόμενους στους Δήμους και τις Περιφέρειες το επόμενο διάστημα. Έτσι τουλάχιστον προκύπτει από την λίστα που έδωσε στη δημοσιότητα το υπουργείο εργασίας και κοινωνικής ασφάλισης.

Η Χελώνα προτείνει στον κ. Παναγόπουλο να παραιτηθεί από την ΓΣΕΕ και να βάλει υποψηφιότητα για βουλευτής. Ήρθε η ώρα.

Κρίμα για το άρτιο επιστημονικό σκέλος του ΙΝΕ ΓΣΕΕ/ΑΔΕΔΥ που ανέχεται ή και συμμετέχει σε τέτοιες δραστηριότητες. Ορισμένοι σοβαροί επιστήμονες που εργάζονται εκεί, θα έπρεπε να στέκονται στο ύψος των περιστάσεων και, αν μη τι άλλο, να αποκαλύπτουν την υποκρισία.

Τις δεκαετίες του 1980 και 1990, όπως έδειξε η Ναόμι Κλάιν στο “Δόγμα του Σοκ”, η Λατινιή Αμερική ήταν το έδαφος όπου οι παγκόσμιες ελίτ πειραματίστηκαν για πρώτη φορά με τον αχαλίνωτο καπιταλισμό που σήμερα σκορπά την καταστροφή στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι που ζουν ή προέρχονται από τη Λατινική Αμερική, όπως εγώ, παρακολουθούν τις ειδήσεις που έρχονται από Ευρώπη και Βόρεια Αμερική ως déjà vu. Ιδιωτικοποιήσεις, βίαιες περικοπές δαπανών, χρεοκοπία, ταραχές; Εκεί που είσαι ήμουνα…

Στις αρχές του 2000, η καπιταλιστική εκμετάλλευση της Λατινικής Αμερικής ήταν τόσο βίαιη που οδήγησε σε πολλές λαϊκές εξεγέρσεις και ένα κύμα δημοκρατικά εκλεγμένων αριστερών και κεντροαριστερών κυβερνήσεων, οι οποίες, πέρα από τις διαφορές τους, εν μέρει αναδημιούργησαν το κράτος πρόνοιας, έβαλαν όρια στην κυριαρχία των επιχειρήσεων και του ΔΝΤ και μπήκαν σ’ έναν δρόμο βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Και πολλοί απ’ αυτούς που ήταν υπεύθυνοι για το καπιταλιστικό πλιάτσικο της δεκαετίας του ’90 χρειάστηκε να εγκαταλείψουν την ήπειρο. Οι περισσότεροι βρήκαν άσυλο στα ξακουστά πανεπιστήμια των ΗΠΑ.

Το 2000-2001, είχα μια πρώτο χέρι, συχνά εξωπραγματική εμπειρία με μερικούς από αυτούς τους πρώην πλιατσικολόγους, καθώς ήμουν μεταδιδακτορικός φοιτητής στο Χάρβαρντ και τους συναντούσα διαρκώς στην πανεπιστημιούπολη. Οι περισσότεροι από αυτούς τους πρώην επισήμους απλώς δεν μπορούσαν να ζήσουν στις πατρίδες τους διότι ορθά αντιμετωπίζονταν ως υπεύθυνοι για τη γενικευμένη κοινωνική καταστροφή. Για παράδειγμα, παρακολούθησα κάποτε μια ομιλία μαζί με τον πρώην πρόεδρο του Ισημερινού Τζαμίλ Μαχουάντ (που ανετράπη με την εξέγερση του Ιανουαρίου 2000), τον πρώην υπουργό οικονομικών του και έναν πρώην υπουργό της κυβέρνησης Μενέμ στην Αργεντινή. Ήταν όλοι καθηγητές του Χάρβαρντ. Δεν ήμουν όμως ακόμη έτοιμος ν’ αντέξω έναν λόγο του τότε προέδρου του Χάρβαρντ, Λάρι Σάμερς, ο οποίος είχε μόλις απορυθμίσει τις αμερικανικές αγορές επί Κλίντον. Την άνοιξη του 2001, ο Σάμερς επαινούσε σε μια δημόσια εκδήλωση την πρόσφατη ανάδειξη του Ντομίνγκο Καβάγιο ως υπουργού οικονομικών της Αργεντινής για δεύτερη φορά. Επιχειρηματολογούσε συγκαταβατικά ότι η χαρβαρντιανή εκπαίδευση του Καβάγιο ήταν εγγύηση για την επιτυχία της θητείας του, χωρίς φυσικά να αναφέρει ότι η τότε ραγδαία επιδεινούμενη κατάσταση στην Αργεντινή ήταν επίτευγμα του ίδιου του Καβάγιο (του αρχιτέκτονα του νεοφιλελεύθερου ξεπουλήματος των κοινών, ως υπουργού οικονομικών του Μενέμ). Λίγους μήνες αργότερα, ο Καβάγιο εγκατέλειψε την Αργεντινή εν μέσω μιας κατεστραμμένης οικονομίας και μιας εκτεταμένης λαϊκής εξέγερσης που ανέτρεψε την κυβέρνηση και περιελάμβανε ένα πλήθος χιλιάδων ανθρώπων γύρω από το σπίτι του στο Μπουένος Άιρες που οργισμένα απαιτούσε την παραίτησή του. Ο Καβάγιο συνάντησε τους άλλους Λατινοαμερικάνους εμιγκρέδες της ελίτ στο Χάρβαρντ, το οποίο πάντα ανοίγει τις αγκάλες του σε πλιατσικολόγους κάθε είδους, αρκεί να μην φορούν κουκούλες.

σημείωση της Χελώνας: Στη σύνθεση των διοικητικών οργάνων του Χάρβαρντ συναντάμε και τον διακεκριμένο δημοσιογράφο των New York Times Νίκολας Κριστόφ. Οι κ. Καψής και Μανδραβέλης ας το ‘χουν υπόψη τους, μετά τις επιτροπές του υπουργείου δικαιοσύνης, υπάρχουν κι άλλες δουλειές που μπορούν να κάνουν.

Η Χελώνα προτείνει ανεπιφύλακτα τη δημιουργία μιας ολόκληρης σειράς τέτοιων Wallpapers που σίγουρα η κοινή γνώμη θ’ αγκαλιάσει, αν ωστόσο ακολουθήσουν μια κάπως διαφορετική γραμμή, λίγο πιο συνοπτική, που θα πιάσει σίγουρα:

Ή ίσως αυτό:

Πιθανόν μια διαδικασία crowdsourcing να παράξει ενδιαφέροντα αποτελέσματα από τη βάση.

[Σοβαρά τώρα, πόσα παίρνει αυτός ο νοσηρός νους που κατεβασε την ιδέα;]

Ο εκδημοκρατισμός δεν μπορεί να σώσει την Ευρώπη

Η ανάγκη συγκέντρωσης της εξουσίας

Παρά τα μυριάδες προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο εκδημοκρατισμός δεν είναι η λύση. Αντιθέτως, οι ελίτ της ΕΕ πρέπει να βελτιωθούν – και η εξουσία πρέπει ν’ αφαιρεθεί από την περιφέρεια.

Οι πολιτικές ελίτ της Ευρώπης αποτελούν σήμερα ένα θλιβερό θέαμα, από τις αντιφατικές αντιδράσεις τους στις εξεγέρσεις του αραβικού κόσμου ως τον φοβισμένο χειρισμό της κρίσης του ευρώ. Είτε επιμένουν να μην κάνουν τίποτα, ή πηγαίνουν από το ένα λάθος στο άλλο, έχοντας την προσδοκία ότι έτσι θα αποκτήσουν τον έλεγχο έναντι των αγορών. Τώρα που οι Ευρωπαϊκές ελίτ πρέπει να παρουσιάσουν αποδείξεις του παλιού τους ισχυρισμού ότι η Ευρώπη είναι ένας ικανός παίκτης στο παγκόσμιο πολιτικό και οικονομικό σκηνικό, δεν έχουν κάνει τίποτα άλλο απ’ το να πελαγοδρομούν. Και επειδή αρνούνται να πιστέψουν ότι έτσι έχουν τα πράγματα, γιορτάζουν κάθε αμήχανη κίνησή τους ως τη σωτηρία της Ευρώπης και του ευρώ. Η φτωχή εικόνα που δίνει σήμερα η Ευρώπη είναι εν πολλοίς το αποτέλεσμα της ανικανότητας των ελίτ της.

Με δεδομένη την αποτυχία των ελίτ, δεν είναι έκπληξη ν’ ακούγονται ανανεωμένες φωνές υπέρ του εκδημοκρατισμού της Ευρώπης. Ξαφνικά, οι λαοί αναμένεται να διορθώσουν αυτά που έκαναν μαντάρα οι ελίτ. Αφού ήδη τους ζητούν να πληρώσουν για τα προβλήματα που προκάλεσαν οι ελίτ, πολλοί πιστεύουν ότι οι λαοί θα έπρεπε να έχουν περισσότερο λόγο στο πώς κι από ποιους ελέγχεται η Ευρώπη.

Όσο λογικό κι αν ακούγεται αυτό, με κανένα τρόπο δεν έχει νόημα μετά την πρώτη ματιά. Ακόμη κι αν εκδημοκρατιστεί η Ευρώπη, οι ελίτ των Βρυξελλών και του Στρασβούργου θα είναι ακόμη στην εξουσία. Η μόνη επιλογή του ευρωπαϊκού λαού, αν μπορούμε να μιλάμε για κάτι τέτοιο, θα ήταν ν’ αντιδράσουν στην προφανή αποτυχία καταψηφίζοντας τους ηγέτες τους – και ψηφίζοντας κάποια αντιπολιτευόμενη ελίτ στη θέση τους. Ελέγχεται αν κάτι τέτοιο θ’ άλλαζε ριζικά την κατάσταση.

Οι Βρυξέλλες, που είναι η πρωτεύουσα του Βελγίου, είναι ένα καλό παράδειγμα του ότι η δημοκρατία δεν οδηγεί αυτομάτως στην εξουσία τις ικανές ελίτ. Από τις εκλογές του προηγούμενου καλοκαιριού, τα βελγικά πολιτικά κόμματα δεν έχουν καταφέρει να σχηματίσουν μια λειτουργική νέα κυβέρνηση. Η δημοκρατία στο Βέλγιο υποφέρει από τις εθνοτικές αναλογίες και τον πολιτικό διχασμό. Εδώ και καιρό δεν έχει την ικανότητα να φτάνει στις πιο στοιχειώδεις αποφάσεις. Και τώρα, ούτε οι συμβιβασμοί είναι εφικτοί.

Παίζοντας ένα άγριο παιχνίδι

Υπάρχει ο φόβος ότι ένας πιο ευρύς εκδημοκρατισμός της Ευρώπης θα οδηγούσε σε μια παρόμοια κατάσταση διότι η Ευρώπη είναι τουλάχιστον τόσο ετερογενής όσο το Βέλγιο σε εθνικά και οικονομικά ζητήματα. Το να ζητάς τον εκδημοκρατισμό της Ευρώπης είναι σαν  να παίζεις ένα άγριο παιχνίδι που θα οδηγήσει γρήγορα στη διάλυση της Ευρώπης. Αυτοί που βλέπουν τον εκδημοκρατισμό ως λογική αντίδραση στην κρίση μπορεί να μην συνειδητοποιούν αυτό το ρίσκο. Βλέπουν τον εκδημοκρατισμό ως αντανακλαστική αντίδραση στην κρίση. Αλλά η δημοκρατία απαιτεί συνθήκες που δεν υπάρχουν σήμερα στην Ευρώπη.

Η Ευρώπη ήταν υπόθεση των ελίτ από την πολύ αρχή, με τον όρο ότι ο εκδημοκρατισμός θα συνέβαινε με την πρώτη ευκαιρία. Αν και η Ευρώπη έχει ζήσει ορισμένες στιγμές Καΐρου στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης – στιγμές που ο καιρός φάνταζε κατάλληλος για περισσότερο εκδημοκρατισμό – η ευκαιρία δεν ήταν ποτέ εξίσου κατάλληλη σε ολόκληρη την Ένωση. Και επειδή μια γενική πλειοψηφία δεν είναι επαρκής σ’ αυτή την Ευρώπη, και θα έπρεπε να πειστούν οι πλειοψηφίες σε κάθε κράτος-μέλος, αυτές οι ευκαιρίες χάθηκαν. Αλλά οι ελίτ δεν είναι ιδιαίτερα ενεργητικές από τη φύση τους, και δίστασαν και κράτησαν μια στάση “βλέποντας και κάνοντας” – μια στάση που ήταν και είναι ακόμη εν μέρει αποτέλεσμα του θεσμικού πλαισίου εντός του οποίου λειτουργούν. Χωρίς ν’ αποτελεί έκπληξη, οι λίγες προσπάθειες για περισσότερη δημοκρατία στην Ευρώπη έγιναν στην καλύτερη περίπτωση με μισή καρδιά.

Άλλος ένας καθοριστικός παράγοντας ήταν η σχετική έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των ψηφοφόρων. Και οι εκλογές του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, που εκλέγεται άμεσα από τον πληθυσμό της Ευρώπης από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, λίγο έχουν διασκεδάσει αυτόν τον σκεπτικισμό: Η αποχή είναι πολύ μεγάλη και αυτοί που ψηφίζουν έχουν την τάση να ψηφίζουν λαϊκιστές σε δυσανάλογα μεγάλα ποσοστά. Ο πληθυσμός της Ευρώπης δεν ήταν ποτέ και ακόμη δεν είναι ο Ευρωπαϊκός λαός.

Οι Ελίτ κρατούν ενωμένη την Ευρώπη

Αυτοί που στηρίζουν τον εκδημοκρατισμό, απαντούν ότι αυτή η διαδικασία είναι ο μόνος τρόπος να δημιουργήσεις ευρωπαϊκό λαό. Αυτό μπορεί να είναι σωστό επί της αρχής, αλλά απαιτεί επίσης την ύπαρξη τόσο κοινωνικοοικονομικών και πολιτικο-πολιτισμικών συνθηκών που με βεβαιότητα δεν υπάρχουν σήμερα, όπως δείχνει η αυξανόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των Ευρωπαίων στη διάρκεια της κρίσης του ευρώ. Αυτοί που υποστηρίζουν τον εκδημοκρατισμό, σήμερα ενισχύουν τις φυγόκεντρες δυνάμεις στην Ευρώπη. Παρά όλα τα λάθη και τις ανεπάρκειές τους, οι ελίτ είναι αυτές που κρατούν ενωμένη την Ευρώπη. Αντί να σκεπτόμαστε τον εκδημοκρατισμό, δεν θα έπρεπε καλύτερα να βελτιώσουμε τις ικανότητες των ελίτ;

Το κύριο πρόβλημα της θεσμικής Ευρώπης είναι ότι η εξουσία κινητοποιεί φυγόκεντρες δυνάμεις από τη στιγμή που η λάμψη της οικονομικής ευημερίας αρχίζει να χάνεται. Ενας πολιτικός και οικονομικός παίκτης που απαιτεί ανάπτυξη και και δεν μπορεί να διαχειριστεί τις αναταράξεις δεν θα επιβιώσει στον 21ο αιώνα. Ένας τέτοιος παίκτης είναι πρόβλημα και όχι λύση. Έτσι, η σημερινή κρίση πρέπει να ιδωθεί σαν μια ευκαιρία να μεταλλάξει την Ευρώπη με τέτοιο τρόπο που να παράξει καλύτερες ελίτ και να δώσει σ’ αυτές τις ελίτ περισσότερες δυνατότητες δράσης. Αυτό απαιτεί την τροποποίηση της Συνθήκης της Λισαβόνας και περιλαμβάνει την οδυνηρή σκέψη ότι μια μικρότερη αλλά αποτελεσματικότερη Ευρώπη είναι καλύτερη από μια μεγαλύτερη Ευρώπη που οι πολίτες την βλέπουν με αδιαφορία στην καλύτερη περίπτωση.

Άρα, το κεντρικό ζήτημα για την επανοικοδόμηση της Ευρώπης είναι ότι οι φυγόκεντρες δυνάμεις που ξεκινούν από τις διαρκείς απαιτήσεις εθνικής κυριαρχίας των κρατών μελών και τις κοινωνικοοικονομικές και πολιτισμικές διαφορές ανάμεσα στις περιφέρειες όχι μόνο θα καμφθούν, αλλά θα μετατραπούν σε κεντρομόλες δυνάμεις. Μ’ άλλα λόγια, η Ευρώπη χρειάζεται ένα ισχυρό κέντρο – αλλιώς θ’ αποτύχει.

Η κατάσταση στην οποία μια χώρα όπως η Ελλάδα, που το ΑΕΠ της κινείται μεταξύ 2-2,5% ολόκληρης της ευρωζώνης, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή οικονομία και να τραβήξει το κοινό νόμισμα στο χείλος της αποτυχίας, αποκαλύπτει σημαντικά σχεδιαστικά λάθη στο πολιτικό σύνταγμα. Τα παράπονα για τις μεθοδεύσεις των Ελλήνων κατά την πορεία τους προς την ευρωζώνη, οι διοικητικές αδυναμίες της Ελλάδας (η χώρα δεν έχει καν εθνικό κτηματολόγιο) και η έλλειψη πειθαρχίας και αποφασιστικότητας για ένα κομμάτι του ελληνικού πληθυσμού είναι στην καλύτερη περίπτωση παράπλευρες λεπτομέρειες. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά τα προβλήματα ήταν γνωστά εδώ και 10 χρόνια – και δεν βγήκε κανένα συμπέρασμα από αυτή τη γνώση.

Είναι ώρα το κέντρο να αναλάβει την περιφέρεια

Η Ευρώπη αντιμετωπίστηκε ως μια επιτυχία με λίγη ανάγκη συντήρησης – που θα μπορούσε να διαχειριστεί τους Έλληνες. Αντί να δοθεί προσοχή στους πραγματικά καθοριστικούς παράγοντες, έγινε μια συζήτηση θρησκευτικής και πολιτιστικής ταυτότητας – μια συζήτηση που έκανε δυνατό να αφήσει έξω τους Τούρκους ενώ επέτρεπε στους Έλληνες, τους Βούλγαρους και τους Ρουμάνους να μπουν στην ΕΕ. Από την άποψη της οικονομικής και νομισματικής πολιτικής, τουλάχιστον, η Ευρώπη θα ήταν καλύτερα σήμερα αν είχε συμβεί το αντίθετο. Οι ελίτ χαρακτηρίζονται από τη δυνατότητα να θέτουν τα σωστά ερωτήματα. Οι ευρωπαϊκές ελίτ δεν τα κατάφεραν σ’ αυτό.

Άλλο ένα παράδειγμα της αποτυχίας των ευρωπαϊκών ελίτ ήταν η δήλωσή τους ότι η υιοθέτηση του ευρώ όχι μόνο θα δημιουργούσε μια αγορά μεγαλύτερη από τις ΗΠΑ, αλλά ότι επίσης το ευρώ θα είχε τα χαρακτηριστικά που χρειάζονται για να γίνει το δεύτερο παγκόσμιο νόμισμα, δίπλα στο δολάριο. Αλλά το παράλληλο σ’ αυτή την ιδέα – η ανάγκη για τουλάχιστον έναν ευρωπαϊκό οίκο αξιολόγησης που θα ακολουθούσε άλλη πολιτική από τους αμερικανικούς οίκους αξιολόγησης – αγνοήθηκε. Οι Ευρωπαίοι ήταν αποφασισμένοι να προκαλέσουν την κυριαρχία του δολαρίου, μαζί με όλα τα πλεονεκτήματα που δημιουργούσε για τις ΗΠΑ, και παρά ταύτα έβαλαν το ευρώ σε περιβάλλον χωρίς προστασία. Θα μπορούσε να υποστεί επίθεση ανά πάσα στιγμή διότι οι αμερικανικοί οίκοι αξιολόγησης θα έψαχναν τους αδύναμους κρίκους του Eurogroup και θ’ ασκούσαν πίεση εκεί. Το πρεστίζ του ευρώ ήταν και παραμένει πολύ ευάλωτο. Αντί γι’ αυτό, ένα σχέδιο όπως το ευρώ έπρεπε να είχε προετοιμαστεί μ’ έναν τρόπο που θα εγκαθίδρυε στρατηγικές άμυνες.

Μόνο σήμερα σκέφτονται σοβαρά οι ευρωπαίοι να δημιουργήσουν έναν τέτοιο οίκο αξιολόγησης, αλλά σήμερα οι προθέσεις τους και η λειτουργία του οίκου είναι πολύ διαφανείς. Ίσως η μόνη εξήγηση για το στρατηγικό λάθος είναι ότι οι ελίτ άρχισαν να βλέπουν τους εαυτούς τους ως διαχειριστές της ευημερίας και έχασαν την εικόνα της στρατηγικής μάχης για εξουσία και επιρροή. Είναι πιθανόν οι ευρωπαϊκές ελίτ να έγιναν θύματα των εξηγήσεων που έδωσαν στους λαούς τους για να νομιμοποιήσουν το σχέδιο. Είδαν τους εαυτούς τους ως έναν αγαθό γίγαντα και όχι ως πολιτικούς παίκτες που παλεύουν για τα συμφέροντά τους στο εξωτερικό και επικρατούν στο εσωτερικό. Στην πολιτική, η σύγχυση μεταξύ νομιμοποίησης και στρατηγικής είναι μια ασυγχώρητη αμαρτία.

Παρακμή και διάλυση

Αναμφίβολα υπάρχουν πολλά παραδείγματα σημαντικών αποτυχιών των ελίτ σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αλλά το ζήτημα-κλειδί είναι ότι αυτές οι αποτυχίες μπορούν να διορθωθούν μόνο από τις ίδεις τις ελίτ, και πως η προσπάθεια να αντιμετωπιστούν οι αποτυχίες με βίαιο εκδημοκρατισμό θα οδηγούσε στην άτακτη διάλυση της Ευρώπης. Το όργανο του λαϊκισμού, συγκεκριμένα, έχει αποδειχθεί ένα επικίνδυνο εργαλείο που οι πολιτικοί παίκτες έχουν χρησιμοποιήσει στην ευρωπαϊκή διεργασία ξανά και ξανά. Στην παρούσα κατάσταση, ο εκδημοκρατισμός θα δυνάμωνε τις δυνατότητες των αντιευρωπαϊστών παικτών και θα αύξανε σημαντικά αυτούς που βάζουν βέτο στις Βρυξέλλες.

Είναι απίθανο στην Ευρώπη πιο ικανές ελίτ να έρθουν στην εξουσία ή οι υπάρχουσες ελίτ να κάνουν λιγότερα λάθη, να γίνουν πιο αποφασιστικές και να βάλουν τα ευρωπαϊκά συμφέροντα με περισσότερη ικανότητα στο τραπέζι, όσο το γενικό πλαίσιο της συμπεριφοράς των ελίτ – το ευρωπαϊκό σύνταγμα, δηλαδή – δεν αναδομείται σημαντικά. Η σημερινή κρίση δεν είναι καλή στιγμή για εκδημοκρατισμό, αλλά είναι μια ευκαιρία για τροποποίηση της Συνθήκης της Λισαβόνας. Στο παρελθόν, λεγόταν ότι ο άξονας Παρισιού-Βόννης ή Παρισιού-Βερολίνου έπρεπε να είναι γερός για να κάνει πρόοδο η Ευρώπη. Σήμερα, το φορτίο πάνω σ’ αυτόν τον άξονα είναι πολύ βαρύ. Οι Γερμανοί αναμένεται να δείχνουν περισσότερο ηγέτες, αλλά τη στιγμή που δείχνουν πράγματι ολίγη ηγεσία, αυτή απορρίπτεται αν δεν αντιπαλεύεται. Στην Ευρώπη, η περιφέρεια έχει πολλή δύναμη και το κέντρο πολύ λίγη. Όσο δεν αλλάζει αυτό, η ΕΕ και το ευρώ δεν θα βγουν από την κρίση. Η αναδιανομή του πολιτικού βάρους στην Ευρώπη μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι είναι αναγκαία.

Πριν την διεύρυνση της ΕΕ προς την Ανατολική Ευρώπη, υπήρχε μια συζήτηση για τη μελλοντική ανάπτυξη της ΕΕ, αλλά βασιζόταν στο λανθασμένο δίλημμα “εμβάθυνση ή επέκταση”. Το πραγματικό ερώτημα θα έπρεπε να είναι πόσο ισχυρό πρέπει να είναι το κέντρο για να διαχειριστεί μια μεγαλύτερη περιφέρεια. Τώρα η περιφέρεια κυριαρχεί στο κέντρο και επιβάλλει τόσο την πολιτική ατζέντα όσο και τον ρυθμό των αποφασιστικών διαδικασιών. Ακόμη κι αν η Ευρώπη καταφέρει να συρθεί μέσα στην κρίση του ευρώ και την ελληνική κατάρρευση, αυτό το υποδόριο πρόβλημα δεν θα χαθεί. Στην πραγματικότητα, τέτοιες κρίσεις μπορεί να επαναληφθούν οποιαδήποτε στιγμή. Μια λιγότερο ή περισσότερο τακτική εθνική χρεοκοπία της Ελλάδας θα ήταν ένα μικρό βήμα για την σωτηρία του ευρώ. Το μεγάλο βήμα είναι μια πολιτική επανίδρυση της Ευρώπης, μια επανίδρυση όπου ο εκδημοκρατισμός θα ήταν μια πραγματική επιλογή και δεν θα προξενούσε την απειλή της παρακμής και της διάλυσης.

- Πιστεύετε ότι η διαφθορά έχει αγγίξει και τον χώρο της Δικαιοσύνης; Τι λέτε για την πρόταση Γιούνγκερ να μπουν τεχνικοί σύμβουλοι από την Ευρώπη και σε αυτόν τον χώρο;

«Η αδικία, η ανομία και η ατιμωρησία είναι δυστυχώς πλέον δομικά στοιχεία του πολιτικού μας συστήματος, είναι νοοτροπία. Η αδικία και η ανομία ξεκινούν δυστυχώς από πράξεις και παραλείψεις της πολιτείας και διαχέονται σε ολόκληρη την κοινωνία. Αυτή όμως η διαπίστωση, που αποτελεί σήμερα κοινό τόπο, είναι ατυχές να συνδέεται με τις πρόσφατες δηλώσεις του κ. Γιούνγκερ. Αν ανατρέξουμε στο σύνολο των δηλώσεων του κ. Γιούνγκερ, θα διαπιστώσουμε ότι η όλη συζήτηση είναι ανούσια και περιττή καθώς ήταν σαφής η αναφορά του για έμπρακτη βοήθεια στην Ελλάδα στο πλαίσιο της αρχής της αλληλεγγύης που πρέπει να διέπει τις χώρες-μέλη της ΕΕ».

Δηλαδή, ο υπουργός αφήνει να εννοηθεί ότι δεν βλέπει θετικά τους εξωτερικούς τεχνικούς συμβούλους στο χώρο της δικαιοσύνης κι ακόμη ότι δεν υφίσταται τέτοιο ζήτημα. Η δημοσιογράφος δεν επιμένει για να διευκρινίσει, κι έτσι η απόπειρα παραπλάνησης της κοινής γνώμης στέφεται με επιτυχία. Ο υπουργός είναι πολλά χρόνια στο κουρμπέτι της πολιτικής, και έχει μάθει καλά να μην απαντά σ’ αυτό που τον ρωτάνε. Η αλήθεια, βέβαια, είναι κάπως διαφορετική.

Στις σελίδες 51-55 του επικαιροποιημένου μνημονίου και υπό τον τίτλο “Για την αναμόρφωση του δικαστικού συστήματος” διαβάζουμε μεταξύ άλλων δεσμεύσεων της ελληνικής κυβέρνησης στους “εταίρους” της χώρας:

[Η Κυβέρνηση] διεξάγει, από κοινού με εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, μελέτη των εκκρεμών υποθέσεων σε όλα τα υπόλοιπα δικαστήρια, συμπεριλαμβανομένου του Ανώτατου Δικαστηρίου και του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία μέχρι τέλος Μαρτίου 2012 και ανάλυσή τους μέχρι το τέλος Ιουνίου 2012. [Q2 2011]

Και πιο κάτω:

Μέχρι το τέλος Αυγούστου 2012, η Κυβέρνηση με βάση τη μελέτη που διεξήγε από κοινού με εξωτερικούς εμπειρογνώμονες παρουσιάζει ένα σχέδιο δράσης με συγκεκριμένους στόχους για την μείωση των υποθέσεων που εκκρεμούν στα υπόλοιπα δικαστήρια κατά τουλάχιστον 50 τοις εκατό ως το τέλος Ιουλίου 2013 και αρχίζει την εφαρμογή του προγράμματος δράσης. [Q3 2012]

Σε περιόδους μειωμένης κυριαρχίας ο χώρος της δικαιοσύνης, μιας εκ των τριών εξουσιών, δεν θα μπορούσε να μείνει έξω από τα ενδιαφέροντα των πραγματικών διαχειριστών της χώρας. Βεβαίως, υπάρχουν κι άλλες ενδιαφέρουσες δεσμεύσεις της κυβέρνησης για τον χώρο της δικαιοσύνης, τις οποίες ο αρμόδιος υπουργός καταπίνει αμάσητες στην συνέντευξή του στο Βήμα της Κυριακής, τις οποίες μπορούμε να συνοψίσουμε στην εξής μία: προώθηση των συνοπτικών διαδικασιών στη δικαιοσύνη, με ιδιαίτερη μέριμνα τις φορολογικές υποθέσεις, τις αναγκαστικές εκτελέσεις και τις διαταγές πληρωμών. Η Χελώνα δεν θέλει να κουράσει με περαιτέρω λεπτομέρειες, όμως σχηματίζει την εντύπωση ότι ο συντάκτης των δεσμεύσεων της ελληνικής κυβέρνησης αντιλαμβάνεται τη δικαιοσύνη ως τεχνική διαδικασία, παράπλευρη της κρατικής μηχανής. Δεν θα επιχειρηματολογήσει επ’ αυτού αυτή τη στιγμή, είναι όμως ανοικτή σε απόψεις. Σε σοβαρές απόψεις, οπότε ο κ. υπουργός παρακαλείται να απέχει από τον διάλογο.

Η Χελώνα νομίζει ότι δεν χρειάζεται να αποδείξει αυτή τη στιγμή το πόσο “ορθολογιστές” είναι οι λογιστές της πολιτικής μας ζωής, καθώς πλέον οι κωλοτούμπες είναι καθημερινό και ξεδιάντροπο φαινόμενο. Θα ασχοληθεί λοιπόν με τη σύγκλιση των υποστηρικτών της μνημονιακής πολιτικής με την χειρότερη μορφή της φασιστικής ακροδεξιάς. Θα μιλήσει για τις ταυτίσεις μεταξύ Καθημερινής και Χρυσής Αυγής, για τη σύμπτωση απόψεων του Ηλία Μαγκλίνη και του Ηλία Κασιδιάρη αντιστοίχως – αν και ο καιρός γαρ εγγύς όπου και η αντιστροφή των ονομάτων δεν θα θίγει κανενός την ταυτότητα.

Για να μην τεθεί σε αμφισβήτηση, η Χελώνα διαλέγει ένα παράδειγμα όπου φαίνεται ότι οι δύο Ηλίες ταυτίζονται στον εσωτερικό τους κόσμο, στη βαθιά συναισθηματική βάση του ορθού λόγου που είναι και για τους δυο οδηγός της σκέψης τους. Προσπαθήστε να ξεχωρίσετε ποιος Ηλίας γράφει τι – η σύνθεση ανήκει στη Χελώνα και δεν ήταν δύσκολη:

Μπορεί στην ειδησεογραφία να κυριαρχεί η φιλολογία περί δημοψηφίσματος, η παραπομπή Τσοχατζόπουλου, οι συγκεντρώσεις των «Αγανακτισμένων», υπάρχει όμως και μια είδηση, από αυτές που περνάνε στα ψιλά, αξίζει όμως τον κόπο να τη δούμε πιο προσεκτικά (δείτε τη, αν θέλετε, και σαν μια απόπειρα διαφυγής από «τα δικά μας»).

Η είδηση έρχεται από την Ιαπωνία και μέσα σε λίγες ώρες έκανε τον γύρο του κόσμου. Διακόσιοι εβδομήντα Ιάπωνες συνταξιούχοι πρότειναν να εργαστούν στη Φουκουσίμα ως «σώμα αυτοκτονίας», σκεπτόμενοι ότι θα έχουν πεθάνει προτού προσβληθούν από καρκίνο, συνεπώς, γιατί να κινδυνεύσουν νέοι άνθρωποι; Οι συνέπειες της έκθεσης στη ραδιενέργεια που έχει διαποτίσει την περιοχή είναι καταστροφικές για κάθε ανθρώπινο οργανισμό. Παρ’ όλα αυτά, τα συμπτώματα του φαινομένου αυτού δεν εκδηλώνονται άμεσα, αλλά σε βάθος χρόνου, ίσως και 20ετίας. Έτσι, μεγάλος αριθμός ηλικιωμένων Ιαπώνων δέχθηκε να αναλάβει αυτό το βαρύ φορτίο, απελευθερώνοντας πολλούς νέους ανθρώπους, που εκτίθενται ήδη σε θανάσιμο κίνδυνο. Για την ιστορία να σημειώσουμε πως η ιαπωνική κυβέρνηση αρνήθηκε να αποδεχθεί την συγκινητική προσφορά. Η ιαπωνική κυβέρνηση είδε με συμπάθεια την πρόταση των συνταξιούχων, έγινε όμως λόγος για «εθελοντές σε μια αποστολή αυτοκτονίας», ως «έσχατη επιλογή». Κάποιοι σύγχρονοι ηλικιωμένοι Ιάπωνες, λοιπόν, επιβεβαιώνουν τον αρχαίο νόμο των Σαμουράι: «Ενα δίλημμα μεταξύ ζωής και θανάτου λύσε το απλά, διαλέγοντας αμέσως τον θάνατο».

Η Ιαπωνία είναι μία χώρα με τεράστια Ηρωική παράδοση, η δεύτερη ίσως στον παγκόσμιο χάρτη μετά την Ελλάδα των παλαιότερων χρόνων. Οι Ιάπωνες είναι ένας λαός, που η Ιστορία του κύλησε παράλληλα με έναν ξεχωριστό κώδικα αξιών και πολεμικών αρετών. Αναφερόμαστε στις αρχές του bushido, της πολεμικής τέχνης που οδηγεί στη θεϊκή οδό. Στην πολεμική παράδοση των samurai, των ιπποτών της Ανατολής, που έσπασαν τα όρια του θανάτου, όπως ακριβώς οι Έλληνες πολεμιστές του αρχαίου κόσμου. Στην αναβίωση του ιδεώδους της ηρωικής θυσίας στον 20ο αιώνα από τους πιλότους kamikaze, που πήραν το όνομά τους από τον θεϊκό όνομα που κατέστρεψε τον μογγολικό στόλο, διασώζοντας τη μεσαιωνική Ιαπωνία.

Η παράδοση των Σαμουράι με τον κώδικα Μπουσίντο, οι καμικάζε και οι μαζικές, αυτοκτονικές επιθέσεις «μπανζάι» των πεζών στρατιωτών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι συχνές αυτοκτονίες Ιαπώνων πολιτικών και εργαζομένων μεταπολεμικά, έχουν συμβάλει καθοριστικά σε αυτή την αντίληψη στη Δύση, ότι οι Ιάπωνες τον έχουν εύκολο τον θάνατο. Πρόκειται βέβαια για τεράστια κουβέντα. Οι αντιλήψεις αυτές είναι αλήθεια ότι γεννήθηκαν σε μια εποχή (μεσαιωνική Ιαπωνία) κλειστών κοινωνιών και ακόμα πιο κλειστών κοινοτήτων (Σαμουράι). Αν πάρει κανείς κυριολεκτικά και κατά γράμμα τα προτάγματα του «Χαγκαγκούρε», της «βίβλου» των Σαμουράι (το διαβάζει με θρησκευτική ευλάβεια ο Φόρεστ Ουίτακερ στο «Ghost Dog» του Τζάρμους) απομένει αμήχανος. Στο πνεύμα του όμως, η φιλοσοφία που πρεσβεύει (και που διαπέρασε την ιαπωνική παράδοση) έχει περισσότερο να κάνει με το να επωμίζεται κανείς μια οριστική πολιτική ευθύνη, καθώς και με την υιοθέτηση μιας στάσης ζωής, βασικό αξίωμα της οποίας είναι: «Αν απορρίψουμε τον αυτοσεβασμό είναι αδύνατο να εκτιμήσουμε τη ζωτικότητα» και «ο καθημερινός στοχασμός του θανάτου είναι το ίδιο με την επικέντρωση στη ζωή» (Μισίμα). Στο βάθος, οι Ιάπωνες μιλούν για υπέρβαση των περιορισμών του εαυτού, ώστε να μπορέσει κανείς να βυθιστεί σε κάτι ευρύτερο. Κι αυτό θα επιτευχθεί με την κατάργηση του φόβου της απώλειας – και ποια μεγαλύτερη απώλεια από εκείνη του εαυτού;

Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά που διαπότισαν την ιστορία της Ιαπωνίας ήταν αδύνατο να εξαλειφθούν από την ψυχή ενός ολόκληρου λαού, παρά την παρακμή που επήλθε τις τελευταίες δεκαετίες του άκρατου υλισμού και της πλήρους εκβιομηχάνισης της χώρας.

Στο «Λεξικό των κοινών τόπων», ο Φλομπέρ σχολιάζει στο λήμμα «Ιάπωνες συγγραφείς»: «Αυτοκτονούν γενικώς». Δεν ξέρω ποιους ακριβώς είχε στον νου του, κατά τον εικοστό αιώνα όμως, δύο πραγματικά μεγάλοι Ιάπωνες συγγραφείς όντως αυτοκτόνησαν: ο ένας ήταν ο Γιασουνάρι Καουαμπάτα, ο οποίος, αφού τιμήθηκε με το Βραβείο Νομπέλ το 1968, τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1972, άνοιξε το γκάζι της κουζίνας του και τελείωσε τις μέρες του έτσι. Δύο χρόνια πριν, τον Νοέμβριο του 1970, ο εκρηκτικός Γιούκιο Μισίμα (ή Μίσιμα) αυτοχειριάστηκε δημοσίως με σεπούκου, το γνωστό στη Δύση χαρακίρι. Σεπούκου σημαίνει, αν δεν κάνω λάθος, «τελετουργική αυτοκτονία», ενώ χαρακίρι απλώς «ξεκοίλιασμα» και οι Ιάπωνες αποφεύγουν το δεύτερο όρο. Επώδυνη διαδικασία θανάτου, μέσω της οποίας ο αυτόχειρας αποκαθιστούσε τη χαμένη του τιμή. Απαιτούσε ψύχραιμο χέρι και απόλυτη συναισθηματική ηρεμία. Εξάλλου, η τρομακτική, μακάβρια φιγούρα του Χάρου, του Μέγα Θεριστή, που απαντά στη Δύση, είναι κάτι τελείως ξένο προς την ιαπωνική παράδοση.

Ο Μισίμα είχε εκείνη τη μοιραία ημέρα καταλάβει με μέλη του ιδιωτικού του στρατού το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Αμυνας της Ιαπωνίας, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αφυπνίσει τους συμπατριώτες του από την παρακμή στην οποία πίστευε ότι έχει περιέλθει η πατρίδα του. Η έκκλησή του δεν εισακούστηκε και αυτοκτόνησε επί τόπου.

Η πρόσφατη ιστορία των γηραιών εθελοντών της Φουκουσίμα μπορεί να αποτελέσει πρώτης τάξεως παράδειγμα και για τους σύγχρονους Έλληνες, που σκέφτονται ακόμη τα πάντα με βάση τον απόλυτο ατομισμό τους, την ίδια ώρα που η Πατρίδα μας καταρρέει.

Υπέρβαση ορίων, διεύρυνση του εαυτού, της σκέψης, του αισθήματος, της πολιτικής – όλα καθημερινά ζητήματα είναι και τίθενται συνέχεια και στη χώρα μας. Υπάρχει μια ακόμα ρήση στο «Χαγκακούρε», μάλλον καίρια ιδίως για τους Ελληνες κυβερνώντες: «Εκείνη η στιγμή είναι τώρα αμέσως». Διότι, όπως είδαμε είκοσι μήνες τώρα, και η αναβλητικότητα μπορεί να είναι ένας μικρός αλλά αργός, βασανιστικός θάνατος.

Οι Ηλίες, όσο κι αν συγκινούνται απ’ την αυταπάρνηση των ηλικιωμένων εθελοντών της Ιαπωνίας, κάνουν βέβαια τα στραβά μάτια σε μια σειρά δεδομένα που δεν ταιριάζουν καθόλου στις ηρωικές αναφορές τους:

Ότι, ας πούμε, οι συντηρητές στο πυρηνικό εργοστάσιο της Φουκουσίμα έπαιρναν μισθούς επιπέδου McDonald’s, ότι μετά το δυστύχημα επήλθε μείωση των μισθών κατά 25% για τους εργαζόμενους της ιδιοκτήτριας του αντιδραστήρα Tepco, αν και το κράτος θα την χρηματοδοτήσει με 62 δις δολάρια. Στο γεγονός ότι η ιαπωνική κυβέρνηση γνώριζε τους κινδύνους που διέτρεχε η Φουκουσίμα, αλλά ο ιάπωνας πρωθυπουργός εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά του, αν και αμισθί από την 1η Ιουνίου (για τον Μάρτη, πληρώθηκε κανονικά), ενώ “σκέπτεται” να παραιτηθεί. Θέλετε και συναισθηματική παράλειψη; Δεν αναφέρθηκαν στην αυτοκτονία γέροντα 102 ετών για να μη φύγει απ’ το σπίτι του, κοντά στη Φουκουσίμα, ενώ υψηλόβαθμα στελέχη ξένων εταιρειών έφευγαν με ιδιωτικά αεροσκάφη από το Τόκιο.

Διαβάστε τα αρχικά κείμενα του ενός Ηλία και του άλλου Ηλία.

Διαβάστε και δείτε το ρεπορτάζ για τους ηλικιωμένους εθελοντές.

Μπόνους τρακ από τη Χρυσή Αυγή, που αύριο μπορεί και να το γράψει ο Ηλίας Μαγκλίνης στην Καθημερινή. Αν και μια ενδιαφέρουσα δυνατότητα για τον κ. Μαγκλίνη, για ν’ αποφύγει τις κακοτοπιές, είναι να εμπνευσθεί από την ιαπωνικού ενδιαφέροντος αρθρογραφία της Ελένης Μπίστικα.

ΥΓ. Δεν είναι έκπληξη η αρθρογραφία της Καθημερινής, βέβαια.

Μάλιστα, ο [αντιδήμαρχος Αθηναίων] κ. Αβραντίνης θεωρεί τα ναρκωτικά υπ’ αριθμόν 1 πρόβλημα για το κέντρο και τάσσεται υπέρ της νόμιμης συνταγογράφησης (καθαρής) ηρωίνης ώστε να «χτυπηθεί» ο παράνομος τζίρος της ουσίας που αγγίζει τα 2,4 εκατ. ευρώ ημερησίως στην Αθήνα! «Αν σκεφτεί κανείς ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας κυκλοφορούν στο κέντρο της πόλης περίπου 40.000 τοξικομανείς, οι οποίοι χρειάζονται περίπου 60 – 70 ευρώ για την ημερήσια δόση τους, η οποία συνήθως είναι και νοθευμένη, άρα και επικίνδυνη, αντιλαμβάνεται ότι ίσως η μόνη πραγματική λύση είναι η νομιμοποίηση της ουσίας, όπως συμβαίνει στην Αγγλία».

Ο κ. Αβραντίνης διατυπώνει βεβαίως γενναία την πάγια άποψή του και αυτό είναι προς τιμήν του. Παρ’ όλ’ αυτά, επειδή δεν έχει αρμοδιότητα αυτή η διατύπωση είναι ανώδυνη και ακαδημαϊκή. Όταν υπάρχει έστω και η παραμικρή “αρμοδιότητα” τα πράγματα αλλάζουν: ο δήμος Αθηναίων στην πρόσφατη “δέσμη μέτρων για το ιστορικό κέντρο“, αναφέρει για τις εγκαταστάσεις του ΟΚΑΝΑ όπου παρέχεται υποκατάσταστο ηρωίνης:

Ο Δήμος θα βοηθήσει και στη αποκέντρωση του ΟΚΑΝΑ. Η διοίκηση του ΟΚΑΝΑ έχει εξασφαλίσει τη συνεργασία νοσοκομείων της πόλης (εκκρεμεί η πρόσληψη 50 υπαλλήλων προκειμένου να λειτουργήσουν αυτές οι μονάδες). Ήδη το δημοτικό νοσοκομείο ΕΛΠΙΣ έχει δεχθεί να υποδεχθεί τη δημιουργία μονάδας απεξάρτησης.

Τουτέστιν, μέχρι ο αρμόδιος να αποφασίσει να έρθει σε σύγκρουση με τη μαφία των ναρκωτικών, η άσκηση αρμοδιοτήτων από την πλευρά του δήμου περιορίζεται στον αντίκτυπο του προβλήματος των ναρκωτικών στη βιτρίνα της πόλης. Το ζήτημα δεν τίθεται ως θέμα υγείας των 40.000 χρηστών, αλλά ως θέμα ασφάλειας των υπολοίπων κατοίκων. Η Χελώνα δεν είναι βέβαιη ότι υπάρχει κάποιος σαφής τρόπος να εφαρμοστεί εδώ  η αρχή της αναλογικότητας. Ωστόσο προβληματίζεται από τις αντιφάσεις.

Εύκολα μπορούμε να φανταστούμε τι θα γινόταν αν την ώρα που οι Aργοναύτες αντιμετώπιζαν τα δυο τέρατα άρχιζε ο καυγάς για το κατά πόσο ακολουθούσαν τη σωστή ρότα και ποιος έφταιγε που βρέθηκαν εκτεθειμένοι στον κίνδυνο. Ούτε ένας Όμηρος δεν διανοήθηκε να εισάγει τέτοιο θέμα. Αντίθετα, ο ποιητής τονίζει την ομοψυχία και την κοινή δράση (Οδύσσεια, μ 213 κ.ε.). Καλώς ή κακώς έπρεπε να περάσουν από το επικίνδυνο στενό και να αποφύγουν την καταστροφή («όλεθρον υπεκφυγέειν»).

Και συνεχίζει, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να περάσουμε ανάμεσα στη Σκύλλα του Μνημονίου και τη Χάρυβδη της χρεοκοπίας, πως θα υπάρξουν απώλειες αλλά είναι αναγκαίες, και άλλα γνωστά κλισέ που έχουν πολύ πέραση στον πνευματικό κόσμο της χώρας τελευταία. Υποστηρίζει επίσης ότι, σε ελεύθερη μεταφορά, δεν τα φάγαμε μαζί, αλλά μαζί πρέπει να τα πληρώσουμε. Και κλείνει:

Η μυθολογία διδάσκει. Δεν υπάρχουν ανυπέρβλητα εμπόδια για τους ικανούς. Οι ήρωες (Ιάσονας, Οδυσσέας) ενεργοποίησαν τις ιδιαίτερες εκείνες δυνάμεις και ικανότητες (θεοποιημένες σε μυθολογικό επίπεδο) που απαιτούσαν οι περιστάσεις. Απώλειες υπήρξαν, αλλά ο τελικός στόχος επιτεύχθηκε. Μπορούμε να κωπηλατούμε όλοι μαζί στα δύσκολα, μια και όλοι, ατομικά και συλλογικά, ευθυνόμαστε λίγο πολύ για τον κίνδυνο που διατρέχει η πατρίδα μας;

Πιθανόν ο σεβαστός καθηγητής να ενεπνεύσθη από αυτήν εδώ την περσινή δήλωση του έλληνα πρωθυπουργού, για να τοποθετηθεί σε ζήτημα εκτός αντικειμένου γι’ αυτόν, αλλά και στα του αντικειμένου του δε μας λέει και πολλά και μάλλον δεν μας τα λέει και όλα. Οπότε η Χελώνα προσφέρει ένα ευχάριστο ομηρικό διάλειμμα.

Στην αρχή της ραψωδίας μ της Οδύσσειας, λοιπόν, η Κίρκη, αφού προσφέρει πλουσιοπάροχο γεύμα στην αποστολή, ξεμοναχιάζει τον Οδυσσέα για να προφητεύσει τι θα συμβεί στο δύστυχο πλήρωμά του. Αφού τον συμβουλεύσει για τις Σειρήνες, του λέει ότι μετά έχει δύο δρόμους να διαλέξει – ή να περάσει από τις Συμπληγάδες ή από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη (μετάφραση Ν. Καζαντζάκη-Ι.Θ.Κακριδή):

Μα όταν πια θα ‘χουν οι σύντροφοι σου περάσει τις Σειρήνες,
εδώ κι ομπρός στις που σου ανοίγουνται δυο στράτες ποιάν θα πάρεις
μη με ρωτήσεις᾿ την απόφαση να πάρεις πρέπει ατός σου’
εγώ θα πω το τι σου μέλλεται να βρεις στις δυο τις στράτες:
Δώθε είναι βράχοι αψηλοκρέμαστοι και της γαλανομάτας
της Αμφιτρίτης σπάζει απάνω τους με άγριον αχό το κύμα. [...]
Ένα μονάχα πελαγόδρομο καράβι τους προσδιάβη,
η Αργώ, τη γη του Αιήτη ως αφήκεν, η πολυφουμισμένη᾿
στους τρανούς βράχους πάνω θα ‘πεφτε κι εκείνο, μα το αφήκε
η Ήρα από αγάπη στον Ιάσονα γερό να προσπεράσει.
Κείθε θα ιδείς δυο θαλασσόβραχους᾿ [της Σκύλλας και της Χάρυβδης] [...]

Ο άλλος ωστόσο θαλασσόβραχος τόσο αψηλός δεν είναι
κι ουδέ μακριά απ᾿ τον πρώτο᾿ αν έριχνες, τον έφτανε η σαγίτα.
Μια αγριοσυκιά κει πέρα βρίσκεται μεγάλη, φυλλωμένη,
κι η Χάρυβδη η θεϊκιά στη ρίζα της αναρουφάει το κύμα.
Τρεις το ξερνάει κάθε μερόνυχτο φορές και τρεις βρουχιώντας
το αναρουφάει᾿ να μη σου τύχαινε να ‘σαι, ως ρουφάει, κοντά της,
τι απ᾿ το χαμό δε θα σε γλίτωνε μηδέ κι ο Κοσμοσείστης!
Γι᾿ αυτό στης Σκύλλας κοντοζύγωσε το βράχο το καράβι
και πέρνα γρήγορα᾿ καλύτερα πολύ από τ᾿ άρμενό σου
να λείψουν έξι μόνο σύντροφοι παρά να λείψουν όλοι.᾿

Αργότερα, εν γνώσει του τι πρόκειται να συμβεί, ο πολυμήχανος Οδυσσέας παραπλανεί, ως γνήσιος ηγέτης, το πλήρωμά του:

Και τότε εγώ, το γύρο παίρνοντας του πλοίου, τους συντρόφους μου
με λόγια μαλακά τους γκάρδιωνα, μιλώντας σ᾿ έναν έναν:
“Φίλοι μου, ακάτεχοι από βάσανα δεν είμαστε καθόλου’
ετούτο λέω κακό χειρότερο δε θα ‘ναι απ᾿ ό,τι τότε
που μέσα στη σπηλιά του Κύκλωπα βρεθήκαμε κλεισμένοι᾿
με την αξιά μου ωστόσο, βάζοντας μπροστά και νου και τέχνες,
γλιτώσαμε. Θα τα θυμούμαστε μια μέρα λέω και τούτα!
Μα ελατέ τώρα, ομπρός, το λόγο μου ν᾿ ακούσουμε όλοι. θέλω:
Οι ναύτες, στα ζυγά καθούμενοι, με τα κουπιά χτυπάτε
τα βαθιά κύματα της θάλασσας, αν δώσει ο Δίας την άγρια
τούτη φοβέρα να ξεφύγουμε και λυτρωμό να βρούμε.
Και συ τον ορισμό μου αγρίκησε και βαλ᾿ τον, τιμονιέρη,
στο νου σου, μια και του πλεούμενου το διάκι κουμαντάρεις’
μακριά απ᾿ το κύμα εκείνο κράτα μας κι απ᾿ τον καπνό που βλέπεις’
κατά μεριά του θαλασσόβραχου κυβέρνα, μήπως τύχει
και κατ᾿ αλλού γυρίσει τ᾿ άρμενο και στο χαμό μας ρίξεις.”
Είπα, κι ευτύς εκείνοι σύγκλιναν εγώ όμως για τη Σκύλλα,
το αμάχητο κακό, δεν έβγαλα μια λέξη από το στόμα’
τι ήτανε φόβος, οι σύντροφοί μου ν᾿ αφήσουν τα κουπιά τους
και να κρυφτούν απ᾿ την τρομάρα τους στου καραβιού τ᾿ αμπάρι.

Και τότε, πώς θα έφτανε πίσω στην Ιθάκη ο πολυμήχανος; Όπως ήταν προδιαγεγραμμένο, η Σκύλλα κάνει τη δουλειά της:

Μα ως το αρμυρό νερό της θάλασσας αναρουφούσε πάλι,
στροβίλα ανοίγουνταν που εχόχλαζε, τρανή, κι ο βράχος άγρια
βογγούσε ολόγυρα, και πρόβελνε κάτω βαθιά του πάτου
ο μαύρος άμμος — κι οι σύντροφοι, μου θωρούσαν κερωμένοι.
Μα ως κείνη βλέπαμε και τρέμαμε πως θα χαθούμε, ξάφνου
πρόφτασε η Σκύλλα κι από τ᾿ άρμενο το βαθουλό συντρόφους
έξι μου αρπάζει, τους αξιότερους σε αντρεία και χέρια απ᾿ όλους.
Και καθώς έστρεψα στους συντρόφους και στο άρμενο τα μάτια,
είδα τα πόδια και τα χέρια τους να σειούνται πάνωθέ μου,
ψηλά ως τους έσερνε᾿ και φώναζαν αυτοί κι ανακαλιούνταν
στερνή φορά με το παράπονο στα χείλη τ᾿ όνομά μου.
Πως ο ψαράς απά σε ακρόβραχο με το μακρύ καλάμι
δόλωμα ρίχνει στα μικρόψαρα, στη θάλασσα πετώντας
το αγκίστρι, περαστό σε κέρατο βοδιού καλοθρεμμένου,
κι όταν κανένα πιάσει, το πετάει σπαρταριστό στον άμμο
παρόμοια τότε τους ανάσερνε σπαρταριστούς στα βράχια
και στη μπασιά μπροστά τους έτρωγε, κι εκείνοι να γλιτώσουν
του κάκου πάλευαν, και γόζουνταν τα χέρια απλώνοντας μου.
Πιο φοβερό κακό τα μάτια μου δεν έχουν δει ποτέ μου
στα τόσα που ‘συρα, τα διάβατα της θάλασσας ζητώντας.

Πολύς πόνος. Οπότε, αφού η μυθολογία διδάσκει, όπως λέει κι ο κ. καθηγητής, ας συνοψίσουμε: Ο δικός μας συλλογικός Οδυσσέας αποφάσισε να μην περάσει από τις Συμπληγάδες, αλλά από το φοβερότερο κακό που έχουν δει τα έμπειρα μάτια του. Θα χυνόταν αίμα, το ήξερε. Αλλά δεν τον ένοιαζε και πολύ.

Και ποια θα ήταν η κατάληξη αν είχε διαλέξει τις Συμπληγάδες; Ας καταφύγουμε πάλι στη μυθολογία για να το διαπιστώσουμε:

Οι Συμπληγάδες Πέτρες στην ελληνική μυθολογία φέρονταν ως δύο πολύ μεγάλοι βράχοι προ θαλάσσιου στενού (διαύλου), που ενώνονταν και αποχωρίζονταν συνεχώς, έτσι ώστε να ήταν αδύνατο το ασφαλές πέρασμα ενός πλοίου. Το πρώτο πλοίο που κατάφερε τελικά τον ασφαλή διάπλου ήταν το πλοίο «Αργώ» με τους Αργοναύτες, με τη βοήθεια της θεάς Ήρας, πιθανότατα αφού έχασε την πρύμνη του (κατ’ άλλους την πλώρη του). Συγκεκριμένα, ο Φινέας συμβούλευσε να αφήσουν πρώτα ένα περιστέρι να περάσει ανάμεσα, όπως και έγινε. Οι βράχοι έκλεισαν πίσω από το περιστέρι, που έχασε μόνο κάποια φτερά της ουράς του, και όταν ξανάνοιξαν, η «Αργώ» πέρασε με τους Αργοναύτες να κωπηλατούν με όλη τους τη δύναμη. Από τότε, οι δύο βράχοι ακινητοποιήθηκαν.

Σύμφωνα με μια ερμηνεία, από την ίδια πηγή, ο μύθος των Συμπληγάδων σηματοδοτεί την πρόοδο της ναυτικής τέχνης:

Ο παραπάνω μύθος των Συμπληγάδων, ούτε λίγο ούτε πολύ, φανερώνει πράγματι την αγωνία των πρώτων θαλασσοπόρων που άρχισαν να εκτελούν μεγάλους πλόες σε άγνωστες θάλασσες. Η όλη περιγραφή του μύθου παρουσιάζει σε όλο της το μεγαλείο αυτό το φαινόμενο που και σήμερα ακόμη αντιμετωπίζει οποιοδήποτε μικρό σκάφος που επιχειρεί διάπλου στενού διαύλου με κυματισμό. Ως γνωστό ένα μικρό σκάφος υπόκειται περισσότερο σε καταπονήσεις, έτσι κατά τον προνευστασμό (σκαμπανέβασμα) κάθε φορά που ανυψώνεται η πλώρη παύει και να υφίσταται (κατά πλώρα) οπτικό πεδίο θάλασσας. Στην επόμενη φάση λόγω του υφιστάμενου από πρύμνη κυματισμού η πλώρη στρέφει είτε δεξιά, είτε αριστερά με πλήρες οπτικό πεδίο της έναντι κάθε φορά παρακείμενης ακτής.

Αυτό έχει ως συνέπεια να εναλλάσσεται το οπτικό πεδίο της πλώρης με ξηρά – δίαυλο – ξηρά. Αυτό το μέχρι τότε “άγνωστο” φαινόμενο σε πρώτη εικόνα αντίληψης παρουσιάζεται ως να μετακινούνται οι βραχώδεις ακτές της εισόδου του διαύλου, πότε να κλείνουν και πότε ν΄ ανοίγουν αυτόν, και με ταχύτητα επανάληψης μετά από κάθε δεύτερο σκαμπανέβασμα. Οι Αργοναύτες προκειμένου τελικά ν΄ αντιληφθούν αν αυτό είναι πραγματικό και όχι οφθαλμαπάτη, (μη δυνάμενοι ν΄ αντιληφθούν ότι το σκάφος τους ήταν αυτό που έστρεφε κάθε φορά) άφησαν να πετάξει ένα περιστέρι το οποίο ναι μεν πέρασε τον στενό δίαυλο (που ασφαλώς υπήρχε) πλην όμως έχασε κάποια φτερά του. Το γεγονός αυτό αποκάλυψε ταυτόχρονα και την υφιστάμενη μεγάλη ένταση του ανέμου που παρατηρείται και σήμερα στους στενούς διαύλους και που οι ναυτικοί λένε ότι ο «άνεμος στα μπουγάζια σουρώνει» και θέλει προσοχή από παρατιμονιές. Έτσι οι Αργοναύτες επεχείρησαν και πέρασαν κωπηλατώντας “πάση δυνάμει”. Και αφενός μεν εκείνοι απέκτησαν τη γνώση του ασφαλούς διάπλου, που απαιτεί σχετική ταχύτητα, οι δε συμπληγάδες έχασαν την μέχρι τότε δοξασία που τις περιέβαλε και ακινητοποιήθηκαν. Συνεπώς αυτός ο μύθος της ελληνικής μυθολογίας αποκαλύπτεται ως μια πρώιμη ναυτιλιακή παρατήρηση – οδηγία.

Η Χελώνα θ’ άκουγε μ’ ενδιαφέρον την άποψη του κυρίου καθηγητή για το αν υπήρχε και κάποια επιλογή Συμπληγάδων για τη χώρα ή αν έπρεπε σίγουρα να οδηγηθούμε στο ζεστό αίμα που απαιτεί το Μνημόνιο-Σκύλλα. Επειδή όμως οι ναυτικές μεταφορές έχουν μεγάλη πέραση αυτόν τον καιρό, για τον Τιτανικό του ελληνικού κράτους και της αστικής πολιτικής τάξης και των υποστηρικτών της, θα μιλήσουμε μια άλλη φορά.