Η ψευδογλώσσα των τραπεζών (Bankspeak)

Τι μπορεί να μας πει η ποσοτική γλωσσολογική ανάλυση για τις δραστηριότητες και τους στόχους των διεθνών χρηματοοικονομικών θεσμών; Σε πρώτη ματιά, οι λέξεις που χρησιμοποιούνται πιο συχνά στις Ετήσιες Αναφορές της Παγκόσμιας Τράπεζας δίνουν μια εντύπωση αδιάρρηκτης συνέχειας. Επτά λέξεις είναι κοντά στην κορυφή σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή: τρία ουσιαστικά -τράπεζα, δάνειο, ανάπτυξη- και τέσσερα επίθετα: δημοσιονομικός, οικονομικός, χρηματοοικονομικός, ιδιωτικός. Η επτάδα συμπληρώνεται από λίγα ακόμη ουσιαστικά: ΔΤΑΑ [Διεθνής Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης], χώρες, επένδυση, τόκος, πρόγραμμα, πρότζεκτ, βοήθεια και -λιγότερο συχνά- δανεισμός, αύξηση, κόστος, χρέος, εμπόριο, τιμές. Υπάρχει και μια δεύτερη ομάδα λιγότερο έντονων επιθέτων -άλλος, νέος, τέτοιος, καθαρός, πρώτος, επιπλέον, γενικός- συν το γεωργικός, που εν μέρει αντικαθίσταται από τη δεκαετία του 1990 με το αγροτικός. Το μήνυμα είναι σαφές: η Παγκόσμια Τράπεζα δανείζει χρήματα με σκοπό τη διέγερση της ανάπτυξης, κυρίως στον αγροτικό νότο, και γι’ αυτό ασχολείται με δάνεια, επενδύσεις και χρέη. Εφαρμόζει προγράμματα και πρότζεκτ και θεωρεί το εμπόριο ζήτημα κλειδί για την οικονομική ανάπτυξη. Καθώς ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη, η Τράπεζα ασχολείται με κάθε είδος οικονομικών, χρηματοοικονομικών και δημοσιονομικών ζητημάτων και είναι σε επαφή με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Όλα είναι απλά και εντελώς ξεκάθαρα.

Κι όμως, πίσω απ’ αυτό το προσωπείο της ομοιομορφίας, έχει επιτελεστεί μια τεράστια μεταμόρφωση. Έτσι περιέγραφε η Αναφορά της Τράπεζας τον κόσμο το 1958:

Το υπάρχον σύστημα μεταφορών του Κονγκό είναι προσανατολισμένο κυρίως στο εξαγωγικό εμπόριο και βασίζεται σε μεταφορές σε ποτάμια και σιδηροδρόμους που οδηγούν από λιμάνια σε ποτάμια προς περιοχές που παράγουν ορυκτά και γεωργικά εμπορεύματα. Οι περισσότεροι δρόμοι είναι ακτινωτοί σε μικρές αποστάσεις από τις πόλεις, παρέχοντας επικοινωνίες μεταξύ αγροκτημάτων και αγορών. Τα τελευταία χρόνια η κίνηση στους δρόμους έχει αυξηθεί ραγδαία με την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και την βελτίωση των γεωργικών μεθόδων.

Κι αυτή είναι η Αναφορά μισό αιώνα αργότερα, το 2008:

Εξισώνοντας το πεδίο σε παγκόσμια ζητήματα

Οι χώρες της περιοχής αναδύονται ως κομβικοί παίκτες σε ζητήματα παγκοσμίου ενδιαφέροντος και ρόλος της Τράπεζας είναι να υποστηρίζει τις προσπάθειές τους συνεργαζόμενη μέσω καινοτόμων πλατφορμών για έναν διαφωτισμένο διάλογο και πράξη στο πεδίο, καθώς και υποστηρίζοντας τη συνεργασία Νότου-Νότου.

Πρόκειται για μιαν άλλη γλώσσα, τόσο σημασιολογικά όσο και γραμματικά. Η κεντρική ασυνέχεια, όπως θα δούμε, τοποθετείται κυρίως μεταξύ των τριών πρώτων δεκαετιών και των τελευταίων δύο, στις αρχές του ’90, όταν το στιλ των Αναφορών γίνεται πιο κωδικοποιημένο, αυτοαναφορικό και αποσπασμένο από την καθημερινή γλώσσα.

Ολόκληρη η μελέτη στα αγγλικά: NLR32604

FRANCO MORETTI & DOMINIQUE PESTRE, «BANKSPEAK. The Language of World Bank Reports«, New Left Review, 92, March-April 2015

Διασταλτικές ερμηνείες για αριστερόχειρες κι αριστερόκαρδους

Ομολογώ ότι πάντοτε μ’ άρεσαν οι βιβλικές αναφορές, οι ευαγγελικές περικοπές κλπ., ίσως ακριβώς επειδή κατά τ’ άλλα δεν έχω καμιά εμπιστοσύνη και κανένα ενδιαφέρον (ή μάλλον έχω αρνητικό ενδιαφέρον) για το εκκλησιαστικό κατεστημένο παγκοσμίως και το ελληνοχριστιανικό ειδικότερα.

Ψάχνοντας να βρω την ακριβή διατύπωση εκείνου του κλασικού με την αριστερή και τη δεξιά χείραν που δεν ξέρει μια τι κάνει η άλλη, έπεσα σε μια ενδιαφέρουσα ποιμαντική συμβουλή ενός αγίου ανθρώπου σε ένα κατά τ’ άλλα ευσεβές ιστολόγιο που δεν παρακολουθώ τακτικά.

Ας εξηγηθώ: Λέει το «Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον» (ΣΤ’ 1-4):

1 Προσέχετε [δὲ] τὴν δικαιοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· εἰ δὲ μήγε, μισθὸν οὐκ ἔχετε παρὰ τῷ πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. 2 Ὅταν οὖν ποιῇς ἐλεημοσύνην, μὴ σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου, ὥσπερ οἱ ὑποκριταὶ ποιοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς ῥύμαις, ὅπως δοξασθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπέχουσιν τὸν μισθὸν αὐτῶν. 3 σοῦ δὲ ποιοῦντος ἐλεημοσύνην μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου, 4 ὅπως ᾖ σου ἡ ἐλεημοσύνη ἐν τῷ κρυπτῷ· καὶ ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ [αὐτὸς] ἀποδώσει σοι.

Εν ολίγοις, για όσους δε μπορούν ν’ αντιμετωπίσουν τη γλώσσα αυτή, μην χρησιμοποιείς την ελεημοσύνη για να δοξάσεις τον εαυτό σου.

Ή κάτι τέτοιο, καταλαβαίνεις εσύ κι εγώ, αναγνώστη, γιατί ο πολυγραφότατος Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος έχει άλλη άποψη, σύμφωνα τουλάχιστον με το ιστολόγιο «Άπαντα Ορθοδοξίας«:

Σε πολλά χωρία της Αγίας Γραφής γίνεται λόγος για την δεξιά και αριστερά χείρα του ανθρώπου. Η δεξιά χείρα είναι η καρδιά, η αριστερά είναι η λογική. Ο λογισμός της κενοδοξίας (η αριστερά χειρ) εκδιώκει την Χάρη από την καρδιά (δεξιά χειρ), δηλαδή η αριστερά (λογική) επιδιώκει να αναλύση την γνώση του Θεού που βιώνει η καρδιά, ιδίως προσπαθεί να την διατυπώση για να βοηθήση τους εξομολογουμένους, αλλά τότε χάνεται για πολύ διάστημα το Φως. Γι’ αυτό είπε ο Χριστός: “Μη γνώτω η αριστερά σου τι ποιεί η δεξιά σου” (Ματθ. στ’, 3).

Τι ωραία στρέβλωση! Μ’ αυτά και μ’ αυτά, μου άνοιξε η όρεξη να διαβάσω αυτό.

Κάτι θα μελετούσε

Ο αναπληρωτής υπουργός δημόσιας τάξης, δικηγόρος και καθηγητής της νομικής σχολής Γιάννης Πανούσης έπεσε απ’ τα σύννεφα με τα όσα είδε σήμερα το πρωί στην Αμυγδαλέζα. Περίεργο, φαίνεται ότι όταν το προηγούμενο κόμμα του έβγαζε ανακοινώσεις για το όνειδος του στρατοπέδου συγκέντρωσης (αυτό με αστικοδημοκρατικούς όρους, γιατί σύμφωνα με μια άλλη ανάγνωση είναι αναμενόμενη αυτή η στάση απέναντι στους μετανάστες από ένα δυτικό κράτος που συμμετείχε στην παραγωγή των αιτίων της μετανάστευσης), εκείνος κάτι θα μελετούσε.

ανακοίνωση της ΔΗΜΑΡ, Δεκέμβρης 2013 (δείτε και το βίντεο που είχε δώσει τότε στη δημοσιότητα η ΕΛΑΣ): http://news.in.gr/greece/article/?aid=1231261127

ανακοίνωση της ΔΗΜΑΡ για σκούπα τοξικομανών στην Αθήνα, Μάρτης 2013, με το κόμμα να συμμετέχει ακόμη στη συγκυβέρνηση: http://www.skai.gr/news/greece/article/225692/suriza-kai-dimar-kataggelloun-tin-metafora-narkomanon-stin-amugdaleza/

Το νόημα της ζωής

Καὶ ἐγένετο ὁ κατακλυσμὸς τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύκτας ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἐπεπληθύνθη τὸ ὕδωρ καὶ ἐπῆρε τὴν κιβωτόν, καὶ ὑψώθη ἀπὸ τῆς γῆς. καὶ ἐπεκράτει τὸ ὕδωρ καὶ ἐπληθύνετο σφόδρα ἐπὶ τῆς γῆς, καί ἐπεφέρετο ἡ κιβωτὸς ἐπάνω τοῦ ὕδατος. τὸ δὲ ὕδωρ ἐπεκράτει σφόδρα ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐκάλυψε πάντα τὰ ὄρη τὰ ὑψηλά, ἃ ἦν ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ· πεντεκαίδεκα πήχεις ὑπεράνω ὑψώθη τὸ ὕδωρ καὶ ἐπεκάλυψε πάντα τὰ ὄρη τὰ ὑψηλά. καὶ ἀπέθανε πᾶσα σὰρξ κινουμένη ἐπὶ τῆς γῆς τῶν πετεινῶν καὶ τῶν κτηνῶν καὶ ἀπὸ θηρίων καὶ πᾶν ἑρπετὸν κινούμενον ἐπὶ τῆς γῆς καὶ πᾶς ἄνθρωπος. καὶ πάντα, ὅσα ἔχει πνοὴν ζωῆς, καὶ πᾶν, ὃ ἦν ἐπὶ τῆς ξηρᾶς, ἀπέθανε. καὶ ἐξήλειψε πᾶν τὸ ἀνάστημα, ὃ ἦν ἐπί προσώπου τῆς γῆς, ἀπὸ ἀνθρώπου ἕως κτήνους καὶ ἑρπετῶν καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐξηλείφθησαν ἀπὸ τῆς γῆς· καὶ κατελείφθη μόνος Νῶε καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ ἐν τῇ κιβωτῷ.

Αντιφασιστικό κουίζ

Κυρίες και κύριοι, η Χελώνα προσφέρει ένα μεγάλο δώρο σ’ όποιον μπορεί να υποθέσει πού και από ποιους έχει γραφτεί το παρακάτω σχόλιο:

aek

«Το γήπεδο στηρίζω κι ανάλογα ψηφίζω»

Εικόνα

«Το γενικό εκλογικό δικαίωμα είναι δείχτης ωριμότητας της εργατικής τάξης. Περισσότερο δεν μπορεί να είναι, ούτε και θα είναι ποτέ μέσα στο σημερινό κράτος» (Φρίντριχ Ένγκελς)"Το γενικό εκλογικό δικαίωμα είναι δείχτης ωριμότητας της εργατικής τάξης. Περισσότερο δεν μπορεί να είναι, ούτε και θα είναι ποτέ μέσα στο σημερινό κράτος" (Φρίντριχ Ένγκελς)

 

 

Charlie Hebdo: «Καλά να πάθετε»

2013-01-18-charbdessin2Μεταξύ των «αιρετικών» απόψεων που προσπαθούν να μην ανάψουν ρεσώ στο Σύνταγμα για την ένοπλη επίθεση στο Charlie Hebdo, διάβασα και μια που, αφού τσουβαλιάζει όλους τους Γάλλους κι όλη την Ευρώπη κρίνοντάς τους λίγο-πολύ ως Ατενίστας, αγνοώντας κάθε ταξική διαφοροποίηση και κάθε ταξικό χαρακτηριστικό, καταλήγει μ’ έναν απαράδεκτο για «πρωτοπόρους κομμουνιστές» καλά να πάθετε προς τα θύματα της επίθεσης και στη σοκαρισμένη γαλλική κοινωνία. Καλά να πάθετε ως προς τι; Ήμουν έτοιμος να γράψω περισσότερα, αλλά ευτυχώς απόψε με την ίδια αφορμή ο φίλος μου Κώστας Δεσποινιάδης υπενθυμίζει ένα απόσπασμα από ένα κείμενο του Γκορ Βιντάλ για τον μονοθεϊσμό και τα δεινά του, που νομίζω ότι ταιριάζει γάντι στην περίπτωσή μας, πατερούλη:

Το μεγάλο, ανομολόγητο κακό στο κέντρο της κουλτούρας μας είναι ο μονοθεϊσμός. Από ένα βάρβαρο κείμενο της Εποχής του Χαλκού, γνωστό ως Παλαιά Διαθήκη, έχουν αναπτυχθεί τρεις αντιανθρώπινες θρησκείες – ο Ιουδαϊσμός, ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ. Αυτές είναι θρησκείες του επουράνιου θεού. Είναι, κυριολεκτικά, πατριαρχικές –ο Θεός είναι ο παντοδύναμος πατέρας- εξού και η απέχθεια για τις γυναίκες επί 2.000 χρόνια στις χώρες που βασανίζονται απ’ τον επουράνιο θεό και τους επίγειους αρσενικούς εκπροσώπους του. Ο επουράνιος θεός είναι, φυσικά, ένας ζηλόφθονος θεός. Απαιτεί ολοκληρωτική υποταγή απ’ τον καθένα πάνω στη γη, όχι για μια μόνο φυλή, όπως είναι σε θέση να κάνει, αλλά για ολόκληρη την πλάση. Αυτοί που θα τον απορρίψουν πρέπει να προσηλυτιστούν ή να φονευθούν για το δικό τους καλό. Τελικά, ο ολοκληρωτισμός είναι το μόνο είδος πολιτικής που μπορεί αληθινά να υπηρετήσει τους σκοπούς του επουράνιου θεού. Κάθε κίνημα φιλελεύθερης φύσεως θέτει σε κίνδυνο την εξουσία τη δική του και των επίγειων εκπροσώπων του. Ένας Θεός, ένας Βασιλιάς, ένας Πάπας, ένα αφεντικό στο εργοστάσιο, ένας πατέρας-ηγέτης στην οικογένεια, στο σπίτι.

Γκορ Βιντάλ, «Ο μονοθεϊσμός και τα δεινά του», μτφρ. Κώστας Δεσποινιάδης, περιοδικό Πανοπτικόν τχ.9, Ιούλιος 2006