Νομισματικοί πόλεμοι και λογιστικές ταυτότητες

Άρθρο του οικονομολόγου Dean Baker, συνδιευθυντή του Κέντρου Οικονομικής και Πολιτικής Έρευνας (CEPR). Δημοσιεύτηκε στον βρετανικό Guardian στις 6/10/2010 και στην ιστοσελίδα του CEPR.

Η μετάφραση έγινε από τη Χελώνα στο φως των τρεχουσών συζητήσεων για τον «νομισματικό πόλεμο» μεταξύ Ευρώπης, ΗΠΑ, Κίνας, Ιαπωνίας και Βραζιλίας. Η Χελώνα διατηρεί την πεποίθηση ότι σ’ αυτή τη σχέση η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο πιο αδύναμος κρίκος και ότι στο άμεσο μέλλον θα βλέπουμε σε καθημερινή βάση τις συνέπειες αυτής της αποτυχίας του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, σε διάφορα επίπεδα – ήδη υπάρχουν αρκετά παραδείγματα, όχι μόνο στην οικονομία.

Το μεταφραζόμενο άρθρο μιλά για την αρνητική θέση των ΗΠΑ έναντι της Κίνας. Αν κάνει κανείς την αναγωγή στα ευρωπαϊκά δεδομένα, θα νιώσει μια ανατριχίλα στη ραχοκοκαλιά του. Αν προσπαθήσει να κάνει την αναγωγή στα ελληνικά δεδομένα, μπορεί και να βάλει τα κλάματα. Το μόνο εύκολο, είναι να μεταφέρει κανείς σε ευρωπαϊκό και ελληνικό περιβάλλον την κριτική του συντάκτη του κειμένου για το πολιτικό προσωπικό που διαχειρίζεται την κατάσταση…

Αναδημοσιεύεται με άδεια Creative Commons όμοια με του πρωτότυπου κειμένου. Είναι ελεύθερη η διανομή και η διασκευή του κειμένου, υπό τις προϋποθέσεις ότι αναφέρεται η προέλευση του κειμένου, δεν προορίζεται για εμπορικούς σκοπούς και το παραγόμενο έργο θα διατεθεί με την ίδια ή παρόμοια άδεια.

Λίγα αντικείμενα της οικονομικής επιστήμης είναι πιο βαρετά από τις λογιστικές ταυτότητες. Δυστυχώς, καθώς είναι πρακτικά αδύνατο να κατανοήσει κανείς πλήρως την οικονομική πολιτική χωρίς στέρεη γνώση των υποκείμενων ταυτοτήτων.

Οι περισσότεροι απ’ όσους συμμετέχουν στη σχετική πολιτική συζήτηση στην Ουάσινγκτον προφανώς βαρέθηκαν προτού αποκτήσουν τη σχετική γνώση. Έτσι, παρακολουθούμε ορισμένες πραγματικά ανόητες συζητήσεις.

Η συζήτηση για την αξία του δολαρίου έναντι του κινέζικου γουάν είναι το πιο πρόσφατο επεισόδιο αυτής της ανοησίας. Η φυλή της ελίτ της Ουάσινγκτον πολεμά εναντίον των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού τους τελευταίους μήνες. Έχουν πάρει τέτοια φόρα, που τίποτα δεν μπορεί να τους εμποδίσει: ούτε το πρόβλημα της ανεργίας, ούτε τη ευημερίας των ηλικιωμένων της χώρας, ούτε καν ο προβληματισμός για την βασική οικονομική λογική.

Το βασικό λογικό πρόβλημα ξεκινά από την απλή λογιστική ταυτότητα ότι τα εθνικά αποθέματα ισούνται με το ευρέως υπολογιζόμενο εμπορικό πλεόνασμα. Μια χώρα με μεγάλο εμπορικό πλεόνασμα θα έχει και μεγάλα εθνικά αποθέματα. Αντιστοίχως, μια χώρα με μεγάλο εμπορικό έλλειμμα θα έχει αρνητικά εθνικά αποθέματα. Αυτές οι σχέσεις είναι λογιστικές ταυτότητες – δεν γίνεται να τις παρακάμψεις.

Κι έτσι φτάνουμε στο επόμενο κομμάτι της ιστορίας: από πού προκύπτουν τα εμπορικά ελλείμματα. Σε ένα επίπεδο ΑΕΠ, ο κύριος παράγοντας που καθορίζει το εμπορικό έλλειμμα είναι η αξία του δολαρίου στις διεθνείς συναλλαγματικές αγορές. Πρόκειται για τη βασική αρχή προσφοράς και ζήτησης. Αν το δολάριο είναι ακριβότερο από άλλα νομίσματα, τότε οι εξαγωγές μας θα κοστίζουν περισσότερο σ’ όσους ζουν στη Γερμανία, την Ιαπωνία και την Κίνα.

Αν ένα αυτοκίνητο κοστίζει 20.000 δολάρια στις ΗΠΑ, τότε η τιμή του για όσους ζουν σε άλλες χώρες εξαρτάται από το πόσα δικά τους νομίσματα (ευρώ, γιεν ή γουάν) πρέπει να δώσουν για να πάρουν ένα δολάριο. Όσο περισσότερο κοστίζει το δολάριο σε σχέση μ’ αυτά τα νομίσματα, τόσο ακριβότερο είναι το αυτοκίνητο για τους ξένους. Και όσο ακριβότερο είναι για τους ξένους, τόσο λιγότερα αμερικανικά αυτοκίνητα θα αγοράσουν. Έτσι οι εξαγωγές μας θα μειωθούν.

Αντίστροφα είναι τα πράγματα στις εισαγωγές. Αν το δολάριο είναι ακριβό κι έτσι αγοράζει πολλά ξένα νομίσματα, τότε οι εισαγωγές είναι φτηνές. Αυτό σημαίνει ότι θα αγοράσουμε πολλά εισαγόμενα προϊόντα.

Αν έχουμε χαμηλές εξαγωγές και υψηλές εισαγωγές, έχουμε μεγάλο εμπορικό έλλειμμα: τελεία. Μπορούμε να εκπαιδεύουμε τους εργαζόμενους να είναι πιο παραγωγικοί, να πιέζουμε τις επιχειρήσεις μας να επενδύουν περισσότερο, και να προσπαθούμε να βελτιώνουμε τις δημόσιες υποδομές, αλλά ρεαλιστικά κανείς απ’ αυτούς τους παράγοντες δεν μπορεί να επηρεάσει την επίδραση ενός νομίσματος υπερτιμημένου κατά 20-40%. Ένα πολύ υπερτιμημένο νόμισμα πρακτικά εγγυάται το εμπορικό έλλειμμα.

Κι έτσι επιστρέφουμε στο κομμάτι της ιστορίας που αφορά το έλλειμμα του προϋπολογισμού. Αν οι ΗΠΑ έχουν μεγάλο εμπορικό έλλειμμα, τότε τα καθαρά εθνικά αποθέματα είναι αρνητικά. Εξ ορισμού. Αν τα καθαρά εθνικά αποθέματα είναι αρνητικά, τότε ή έχουμε αρνητικά ιδιωτικά αποθέματα ή αρνητικά δημόσια αποθέματα (δηλαδή έλλειμμα προϋπολογισμού).

Τα χρόνια της ακμής της οικιστικής φούσκας, τα ιδιωτικά αποθέματα ήταν έντονα αρνητικά. Αυτό γιατί ο πλούτος που δημιουργούνταν από τη φούσκα οδηγούσε τους ιδιοκτήτες ακινήτων να ξοδεύουν κι όχι ν’ αποταμιεύουν. Τώρα που κατέρρευσε η φούσκα των ακινήτων, ο κόσμος αποταμιεύει πολύ περισσότερο. Επίσης, οι επενδύσεις έχουν μειωθεί εξαιτίας της υπεροικοδόμησης, πράγμα που σημαίνει ότι τα αποθέματα του ιδιωτικού τομέα δεν είναι πια αρνητικά.

Κι έτσι έχουμε μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα. Το έλλειμμα του προϋπολογισμού είναι αποτέλεσμα του εμπορικού ελλείμματος, το οποίο είναι αποτέλεσμα του υπερτιμημένου δολαρίου. Κι έτσι φτάνουμε στην παράξενα παράδοξη συμπεριφορά της πολιτικής ελίτ της Ουάσινγκτον.

Πολλοί απ’ αυτούς που συνηθίζουν να εκφράζουν τρόμο για το μέγεθος του δημοσιονομικού ελλείμματος ήταν στο περιθώριο ή αντίθετοι στην προσπάθεια του Κονγκρέσου να υποχρεώσει την Κίνα ν’ ανατιμήσει το νόμισμά της έναντι του δολαρίου. Αν και μπορεί κανείς να συζητήσει αν ο νόμος που εγκρίθηκε από τη Γερουσία ήταν ο καλύτερος δυνατός, όποιος ελπίζει να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα πρέπει να αναγνωρίσει την ανάγκη της υποτίμησης του δολαρίου. Κι αν κάποιος θέλει τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, τότε είναι αναγκαίο να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα.

Αυτό αυξάνει την πιθανότητα πως ίσως τα γεράκια του ελλείμματος δεν ενδιαφέρονται ουδόλως γι’ αυτό. Ίσως τα γεράκια του ελλείμματος θέλουν μόνο να κόψουν την κοινωνική ασφάλεια και το πρόγραμμα υγείας (Medicare) και άλλα προγράμματα που ωφελούν τη μεσαία τάξη και ανθρώπους με μεσαία εισοδήματα. Φυσικά, είναι επίσης δυνατόν η οικονομική πολιτική να μπερδεύει τα γεράκια του ελλείμματος. Δεν είναι εύκολο να ξέρεις με σιγουριά, αλλά αυτό τον καιρό η άγνοια και/η ανειλικρίνεια είναι προϋπόθεση για να συμμετέχει κανείς στις πολιτικές συζητήσεις της Ουάσινγκτον.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s