Προς την οδόν της ανασυγκροτήσεως της Ευρώπης

ΒΕΡΟΛΙΝΟΝ, 30. (Αθ. Πρ.). – Το ημιεπίσημον Γερμανικόν Πρακτορείον πληροφορείται εκ Δρέσδης ότι, κατά συγκέντρωσιν του Οικονομικού Επιμελητηρίου της Σαξωνίας, ο υπουργός της Εθνικής Οικονομίας του Ράιχ κ. Φουνκ, εξεφώνησε λόγον χθες την εσπέραν. Ο κ. Φουνκ, αφού εν αρχή παρατήρησε ότι η εθνική οικονομία του Ράιχ εκτείνεται ήδη από της Αρκτικής Θαλάσσης μέχρι του Ευξείνου και από της Φιλλανδίας μέχρι του Ατλαντικού, είπε μεταξύ άλλων: «Δεν θέλομεν να ασκήσωμεν παγκόσμιον κυριαρχίαν. Θέλομεν να συνεργασθώμεν με τα άλλα κράτη υπό μορφήν δικαίων ανταλλαγών, επωφελών δι’ όλους. Οφείλομεν, εν τούτοις, να ζητήσωμεν όπως εν τη ευρωπαϊκή οικονομία εφαρμοσθούν αι αυταί αρχαί και όπως όλαι αι εθνικαί οικονομίαι αποβλέπουν εις τον ίδιον σκοπόν, δηλαδή την οικονομίαν της ευρωπαϊκής ηπείρου. Αι μεγάλαι στρατιωτικαί επιτυχίαι έθεσαν τας βάσεις μιας ανασυγκροτήσεως της Ευρώπης. Ευρισκόμεθα ήδη εν μέσω της ανασυγκροτήσεως αυτής και δεν θα επιτρέψωμεν όπως έξωθεν της ηπείρου μας προσπαθήσουν να μας υποδείξουν τρόπους ανασυγκροτήσεως και οδούς προς εκλογήν». Ο κ. Φουνκ, καταλήγων, είπεν: «Δεν έχομεν παρά ένα και μόνον σκοπόν: την νίκην, ήτις σημαίνει δια τον γερμανικόν λαόν εν ευτυχές μέλλον και μίαν μεγάλην γερμανικήν αυτοκρατορίαν, ελευθέραν και ισχυράν».

Εφημ. Πρωΐα, 1 Οκτωβρίου 1941

Advertisements

Ψιλά γράμματα: Όταν οι τράπεζες αθετούν τις υποσχέσεις τους

Στα (υποχρεωτικά) ασφαλιστήρια περιουσίας που συνοδεύουν τα στεγαστικά δάνεια που αφειδώς έδιναν οι τράπεζες μέχρι πρόσφατα προστέθηκε νέος όρος. Η Χελώνα αντιγράφει από ασφαλιστήριο της EFG Eurolife, της θυγατρικής ασφαλιστικής εταιρείας της Eurobank:

Προσθήκη νέου ειδικού όρου με τίτλο «ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΛΥΨΗ ΛΟΓΩ ΚΥΡΩΣΕΩΝ» ως εξής: Η Εταιρεία δεν παρέχει κάλυψη, ούτε υποχρεούται σε καταβολή οποιασδήποτε αποζημίωσης ή οποιουδήποτε χρηματικού ποσού με βάση το παρόν ασφαλιστήριο συμβόλαιο, στο βαθμό που η παροχή της εν λόγω κάλυψης και/ή η καταβολή της εν λόγω αποζημίωσης ή του εν λόγω χρηματικού ποσού θα εξέθετε την Εταιρεία στον κίνδυνο επιβολής οποιασδήποτε κύρωσης, απαγόρευσης ή περιορισμού σύμφωνα με τις αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών, ή επιβολής εμπορικών ή οικονομικών κυρώσεων σύμφωνα με τους νόμους και τους κανονισμούς οποιασδήποτε δικαιοδοσίας που θα διέπει την Εταιρεία.

Ας κάνουμε μια υπόθεση: το σπίτι παίρνει φωτιά, η ασφαλιστική πληρώνει το κεφάλαιο και έτσι μειώνονται τα διαθέσιμά της κάτω από το επιτρεπόμενο όριο και της αφαιρείται η άδεια λειτουργίας. Δεύτερη υπόθεση, καλύτερη: ο δανειζόμενος χρεοκοπεί, η ασφαλιστική πληρώνει το χαμένο κεφάλαιο στην τράπεζα, δηλαδή η τράπεζα διαγράφει το δάνειο και για να πάρει την ενίσχυση από το ταμείο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας υπόκειται σε εμπορικούς περιορισμούς.

Το παράδειγμα δεν έχει και πολύ νόημα αν μιλάμε για ένα μόνο συμβόλαιο, αλλά στη θάλασσα των στεγαστικών δανείων των τελευταίων χρόνων το δεύτερο σενάριο είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και η γραμμή άμυνας των τραπεζών: θα αρνηθούν να πληρώσουν τα cds/ασφαλιστήρια για να μη χρεωθούν. Υπέροχα.

Αν κανείς έχει άλλη ανάγνωση, η Χελώνα θα χαρεί να την ακούσει.

Μπάμπης Παπαδημητρίου, συνώνυμο της προπαγάνδας

Η Χελώνα δεν νομίζει ότι είναι και πολύ δύσκολο να στηριχτεί ο ισχυρισμός του τίτλου, απλώς θα ήθελε να επισημάνει ένα χθεσινό παράδειγμα. Ο φίλτατος κ. Παπαδημητρίου, σε άρθρο του στην Καθημερινή, υποστηρίζει, θολώνοντας κατά την προσφιλή του συνήθεια τα νερά:

Ξεχνούν […] πολλοί από τους «ιδεολόγους» την αρχική προέλευση των χρημάτων που έχουν επενδυθεί, από τις τράπεζες, στα κρατικά ομόλογα. Αφήνουν να εννοηθεί ότι πρόκειται για «λεφτά των τραπεζών», πιθανότατα των μετόχων τους ή των «πλουσίων κερδοσκόπων-επενδυτών». Στην πράξη, πρόκειται για χρήματα των μικρών και μεσαίων αποταμιευτών.

Αυτός ο φτηνός συναισθηματικός λαϊκισμός περί θιγόμενων μικρομεσαίων αποταμιευτών (η λέξη καταθέτης κάνει τζιζ εν προκειμένω) καταρρέει φυσικά αν λάβει κανείς υπόψη τον θεμελιώδη κανόνα της σύγχρονης τραπεζικής και χρηματοπιστωτικής πραγματικότητας: Τα χρήματα που «διαθέτουν» και «επενδύουν» οι τράπεζες δεν σχετίζονται τόσο με τις καταθέσεις των αποταμιευτών που τις εμπιστεύονται, όσο με το παιχνίδι των διαδοχικών δανείων. Για όσους δεν έχουν πάρει ακόμη χαμπάρι το μεγάλο κόλπο, μια εκλαϊκευμένη βιντεοπεριγραφή του τρόπου λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος υπάρχει εδώ.

ΥΓ. Η Χελώνα θα διακινδυνεύσει μια πρόβλεψη, για την οποία φυσικά είναι έτοιμη να πει mea culpa αν πέσει έξω: Το plan A του PSI+ είναι έτσι κι αλλιώς ανεδαφικό και δε θα πραγματοποιηθεί. Αλλά και το plan B, της ενεργοποίησης των CACs δηλαδή, δεν θα συμβεί άμεσα. Όσοι περιμένουν εκλογές και προετοιμάζονται γι’ αυτές, θα βρεθούν και πάλι εκτός πραγματικότητας. Κοντός ψαλμός αλληλούια.

Ο εκδημοκρατισμός δεν μπορεί να σώσει την Ευρώπη

Γράφει στο Spiegel ο Herfried Münkler, πολιτικός επιστήμονας, καθηγητής στο πανεπιστήμιο Humbolt του Βερολίνου. Η Χελώνα μεταφράζει στα γρήγορα χωρίς να συμμερίζεται τις απόψεις του καθηγητή, για να έχουμε λίγο πιο καθαρά στο μυαλό μας το τοπίο όπου βαδίζουμε. Αφιερώνεται εξαιρετικά στις δυνάμεις της αριστεράς στην Ελλάδα, που διασκεδάζουν αυτές τις ημέρες στα κάμπινγκ νεολαίας τους:

Ο εκδημοκρατισμός δεν μπορεί να σώσει την Ευρώπη

Η ανάγκη συγκέντρωσης της εξουσίας

Παρά τα μυριάδες προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο εκδημοκρατισμός δεν είναι η λύση. Αντιθέτως, οι ελίτ της ΕΕ πρέπει να βελτιωθούν – και η εξουσία πρέπει ν’ αφαιρεθεί από την περιφέρεια.

Οι πολιτικές ελίτ της Ευρώπης αποτελούν σήμερα ένα θλιβερό θέαμα, από τις αντιφατικές αντιδράσεις τους στις εξεγέρσεις του αραβικού κόσμου ως τον φοβισμένο χειρισμό της κρίσης του ευρώ. Είτε επιμένουν να μην κάνουν τίποτα, ή πηγαίνουν από το ένα λάθος στο άλλο, έχοντας την προσδοκία ότι έτσι θα αποκτήσουν τον έλεγχο έναντι των αγορών. Τώρα που οι Ευρωπαϊκές ελίτ πρέπει να παρουσιάσουν αποδείξεις του παλιού τους ισχυρισμού ότι η Ευρώπη είναι ένας ικανός παίκτης στο παγκόσμιο πολιτικό και οικονομικό σκηνικό, δεν έχουν κάνει τίποτα άλλο απ’ το να πελαγοδρομούν. Και επειδή αρνούνται να πιστέψουν ότι έτσι έχουν τα πράγματα, γιορτάζουν κάθε αμήχανη κίνησή τους ως τη σωτηρία της Ευρώπης και του ευρώ. Η φτωχή εικόνα που δίνει σήμερα η Ευρώπη είναι εν πολλοίς το αποτέλεσμα της ανικανότητας των ελίτ της.

Με δεδομένη την αποτυχία των ελίτ, δεν είναι έκπληξη ν’ ακούγονται ανανεωμένες φωνές υπέρ του εκδημοκρατισμού της Ευρώπης. Ξαφνικά, οι λαοί αναμένεται να διορθώσουν αυτά που έκαναν μαντάρα οι ελίτ. Αφού ήδη τους ζητούν να πληρώσουν για τα προβλήματα που προκάλεσαν οι ελίτ, πολλοί πιστεύουν ότι οι λαοί θα έπρεπε να έχουν περισσότερο λόγο στο πώς κι από ποιους ελέγχεται η Ευρώπη.

Όσο λογικό κι αν ακούγεται αυτό, με κανένα τρόπο δεν έχει νόημα μετά την πρώτη ματιά. Ακόμη κι αν εκδημοκρατιστεί η Ευρώπη, οι ελίτ των Βρυξελλών και του Στρασβούργου θα είναι ακόμη στην εξουσία. Η μόνη επιλογή του ευρωπαϊκού λαού, αν μπορούμε να μιλάμε για κάτι τέτοιο, θα ήταν ν’ αντιδράσουν στην προφανή αποτυχία καταψηφίζοντας τους ηγέτες τους – και ψηφίζοντας κάποια αντιπολιτευόμενη ελίτ στη θέση τους. Ελέγχεται αν κάτι τέτοιο θ’ άλλαζε ριζικά την κατάσταση.

Οι Βρυξέλλες, που είναι η πρωτεύουσα του Βελγίου, είναι ένα καλό παράδειγμα του ότι η δημοκρατία δεν οδηγεί αυτομάτως στην εξουσία τις ικανές ελίτ. Από τις εκλογές του προηγούμενου καλοκαιριού, τα βελγικά πολιτικά κόμματα δεν έχουν καταφέρει να σχηματίσουν μια λειτουργική νέα κυβέρνηση. Η δημοκρατία στο Βέλγιο υποφέρει από τις εθνοτικές αναλογίες και τον πολιτικό διχασμό. Εδώ και καιρό δεν έχει την ικανότητα να φτάνει στις πιο στοιχειώδεις αποφάσεις. Και τώρα, ούτε οι συμβιβασμοί είναι εφικτοί.

Παίζοντας ένα άγριο παιχνίδι

Υπάρχει ο φόβος ότι ένας πιο ευρύς εκδημοκρατισμός της Ευρώπης θα οδηγούσε σε μια παρόμοια κατάσταση διότι η Ευρώπη είναι τουλάχιστον τόσο ετερογενής όσο το Βέλγιο σε εθνικά και οικονομικά ζητήματα. Το να ζητάς τον εκδημοκρατισμό της Ευρώπης είναι σαν  να παίζεις ένα άγριο παιχνίδι που θα οδηγήσει γρήγορα στη διάλυση της Ευρώπης. Αυτοί που βλέπουν τον εκδημοκρατισμό ως λογική αντίδραση στην κρίση μπορεί να μην συνειδητοποιούν αυτό το ρίσκο. Βλέπουν τον εκδημοκρατισμό ως αντανακλαστική αντίδραση στην κρίση. Αλλά η δημοκρατία απαιτεί συνθήκες που δεν υπάρχουν σήμερα στην Ευρώπη.

Η Ευρώπη ήταν υπόθεση των ελίτ από την πολύ αρχή, με τον όρο ότι ο εκδημοκρατισμός θα συνέβαινε με την πρώτη ευκαιρία. Αν και η Ευρώπη έχει ζήσει ορισμένες στιγμές Καΐρου στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης – στιγμές που ο καιρός φάνταζε κατάλληλος για περισσότερο εκδημοκρατισμό – η ευκαιρία δεν ήταν ποτέ εξίσου κατάλληλη σε ολόκληρη την Ένωση. Και επειδή μια γενική πλειοψηφία δεν είναι επαρκής σ’ αυτή την Ευρώπη, και θα έπρεπε να πειστούν οι πλειοψηφίες σε κάθε κράτος-μέλος, αυτές οι ευκαιρίες χάθηκαν. Αλλά οι ελίτ δεν είναι ιδιαίτερα ενεργητικές από τη φύση τους, και δίστασαν και κράτησαν μια στάση «βλέποντας και κάνοντας» – μια στάση που ήταν και είναι ακόμη εν μέρει αποτέλεσμα του θεσμικού πλαισίου εντός του οποίου λειτουργούν. Χωρίς ν’ αποτελεί έκπληξη, οι λίγες προσπάθειες για περισσότερη δημοκρατία στην Ευρώπη έγιναν στην καλύτερη περίπτωση με μισή καρδιά.

Άλλος ένας καθοριστικός παράγοντας ήταν η σχετική έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των ψηφοφόρων. Και οι εκλογές του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, που εκλέγεται άμεσα από τον πληθυσμό της Ευρώπης από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, λίγο έχουν διασκεδάσει αυτόν τον σκεπτικισμό: Η αποχή είναι πολύ μεγάλη και αυτοί που ψηφίζουν έχουν την τάση να ψηφίζουν λαϊκιστές σε δυσανάλογα μεγάλα ποσοστά. Ο πληθυσμός της Ευρώπης δεν ήταν ποτέ και ακόμη δεν είναι ο Ευρωπαϊκός λαός.

Οι Ελίτ κρατούν ενωμένη την Ευρώπη

Αυτοί που στηρίζουν τον εκδημοκρατισμό, απαντούν ότι αυτή η διαδικασία είναι ο μόνος τρόπος να δημιουργήσεις ευρωπαϊκό λαό. Αυτό μπορεί να είναι σωστό επί της αρχής, αλλά απαιτεί επίσης την ύπαρξη τόσο κοινωνικοοικονομικών και πολιτικο-πολιτισμικών συνθηκών που με βεβαιότητα δεν υπάρχουν σήμερα, όπως δείχνει η αυξανόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των Ευρωπαίων στη διάρκεια της κρίσης του ευρώ. Αυτοί που υποστηρίζουν τον εκδημοκρατισμό, σήμερα ενισχύουν τις φυγόκεντρες δυνάμεις στην Ευρώπη. Παρά όλα τα λάθη και τις ανεπάρκειές τους, οι ελίτ είναι αυτές που κρατούν ενωμένη την Ευρώπη. Αντί να σκεπτόμαστε τον εκδημοκρατισμό, δεν θα έπρεπε καλύτερα να βελτιώσουμε τις ικανότητες των ελίτ;

Το κύριο πρόβλημα της θεσμικής Ευρώπης είναι ότι η εξουσία κινητοποιεί φυγόκεντρες δυνάμεις από τη στιγμή που η λάμψη της οικονομικής ευημερίας αρχίζει να χάνεται. Ενας πολιτικός και οικονομικός παίκτης που απαιτεί ανάπτυξη και και δεν μπορεί να διαχειριστεί τις αναταράξεις δεν θα επιβιώσει στον 21ο αιώνα. Ένας τέτοιος παίκτης είναι πρόβλημα και όχι λύση. Έτσι, η σημερινή κρίση πρέπει να ιδωθεί σαν μια ευκαιρία να μεταλλάξει την Ευρώπη με τέτοιο τρόπο που να παράξει καλύτερες ελίτ και να δώσει σ’ αυτές τις ελίτ περισσότερες δυνατότητες δράσης. Αυτό απαιτεί την τροποποίηση της Συνθήκης της Λισαβόνας και περιλαμβάνει την οδυνηρή σκέψη ότι μια μικρότερη αλλά αποτελεσματικότερη Ευρώπη είναι καλύτερη από μια μεγαλύτερη Ευρώπη που οι πολίτες την βλέπουν με αδιαφορία στην καλύτερη περίπτωση.

Άρα, το κεντρικό ζήτημα για την επανοικοδόμηση της Ευρώπης είναι ότι οι φυγόκεντρες δυνάμεις που ξεκινούν από τις διαρκείς απαιτήσεις εθνικής κυριαρχίας των κρατών μελών και τις κοινωνικοοικονομικές και πολιτισμικές διαφορές ανάμεσα στις περιφέρειες όχι μόνο θα καμφθούν, αλλά θα μετατραπούν σε κεντρομόλες δυνάμεις. Μ’ άλλα λόγια, η Ευρώπη χρειάζεται ένα ισχυρό κέντρο – αλλιώς θ’ αποτύχει.

Η κατάσταση στην οποία μια χώρα όπως η Ελλάδα, που το ΑΕΠ της κινείται μεταξύ 2-2,5% ολόκληρης της ευρωζώνης, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή οικονομία και να τραβήξει το κοινό νόμισμα στο χείλος της αποτυχίας, αποκαλύπτει σημαντικά σχεδιαστικά λάθη στο πολιτικό σύνταγμα. Τα παράπονα για τις μεθοδεύσεις των Ελλήνων κατά την πορεία τους προς την ευρωζώνη, οι διοικητικές αδυναμίες της Ελλάδας (η χώρα δεν έχει καν εθνικό κτηματολόγιο) και η έλλειψη πειθαρχίας και αποφασιστικότητας για ένα κομμάτι του ελληνικού πληθυσμού είναι στην καλύτερη περίπτωση παράπλευρες λεπτομέρειες. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά τα προβλήματα ήταν γνωστά εδώ και 10 χρόνια – και δεν βγήκε κανένα συμπέρασμα από αυτή τη γνώση.

Είναι ώρα το κέντρο να αναλάβει την περιφέρεια

Η Ευρώπη αντιμετωπίστηκε ως μια επιτυχία με λίγη ανάγκη συντήρησης – που θα μπορούσε να διαχειριστεί τους Έλληνες. Αντί να δοθεί προσοχή στους πραγματικά καθοριστικούς παράγοντες, έγινε μια συζήτηση θρησκευτικής και πολιτιστικής ταυτότητας – μια συζήτηση που έκανε δυνατό να αφήσει έξω τους Τούρκους ενώ επέτρεπε στους Έλληνες, τους Βούλγαρους και τους Ρουμάνους να μπουν στην ΕΕ. Από την άποψη της οικονομικής και νομισματικής πολιτικής, τουλάχιστον, η Ευρώπη θα ήταν καλύτερα σήμερα αν είχε συμβεί το αντίθετο. Οι ελίτ χαρακτηρίζονται από τη δυνατότητα να θέτουν τα σωστά ερωτήματα. Οι ευρωπαϊκές ελίτ δεν τα κατάφεραν σ’ αυτό.

Άλλο ένα παράδειγμα της αποτυχίας των ευρωπαϊκών ελίτ ήταν η δήλωσή τους ότι η υιοθέτηση του ευρώ όχι μόνο θα δημιουργούσε μια αγορά μεγαλύτερη από τις ΗΠΑ, αλλά ότι επίσης το ευρώ θα είχε τα χαρακτηριστικά που χρειάζονται για να γίνει το δεύτερο παγκόσμιο νόμισμα, δίπλα στο δολάριο. Αλλά το παράλληλο σ’ αυτή την ιδέα – η ανάγκη για τουλάχιστον έναν ευρωπαϊκό οίκο αξιολόγησης που θα ακολουθούσε άλλη πολιτική από τους αμερικανικούς οίκους αξιολόγησης – αγνοήθηκε. Οι Ευρωπαίοι ήταν αποφασισμένοι να προκαλέσουν την κυριαρχία του δολαρίου, μαζί με όλα τα πλεονεκτήματα που δημιουργούσε για τις ΗΠΑ, και παρά ταύτα έβαλαν το ευρώ σε περιβάλλον χωρίς προστασία. Θα μπορούσε να υποστεί επίθεση ανά πάσα στιγμή διότι οι αμερικανικοί οίκοι αξιολόγησης θα έψαχναν τους αδύναμους κρίκους του Eurogroup και θ’ ασκούσαν πίεση εκεί. Το πρεστίζ του ευρώ ήταν και παραμένει πολύ ευάλωτο. Αντί γι’ αυτό, ένα σχέδιο όπως το ευρώ έπρεπε να είχε προετοιμαστεί μ’ έναν τρόπο που θα εγκαθίδρυε στρατηγικές άμυνες.

Μόνο σήμερα σκέφτονται σοβαρά οι ευρωπαίοι να δημιουργήσουν έναν τέτοιο οίκο αξιολόγησης, αλλά σήμερα οι προθέσεις τους και η λειτουργία του οίκου είναι πολύ διαφανείς. Ίσως η μόνη εξήγηση για το στρατηγικό λάθος είναι ότι οι ελίτ άρχισαν να βλέπουν τους εαυτούς τους ως διαχειριστές της ευημερίας και έχασαν την εικόνα της στρατηγικής μάχης για εξουσία και επιρροή. Είναι πιθανόν οι ευρωπαϊκές ελίτ να έγιναν θύματα των εξηγήσεων που έδωσαν στους λαούς τους για να νομιμοποιήσουν το σχέδιο. Είδαν τους εαυτούς τους ως έναν αγαθό γίγαντα και όχι ως πολιτικούς παίκτες που παλεύουν για τα συμφέροντά τους στο εξωτερικό και επικρατούν στο εσωτερικό. Στην πολιτική, η σύγχυση μεταξύ νομιμοποίησης και στρατηγικής είναι μια ασυγχώρητη αμαρτία.

Παρακμή και διάλυση

Αναμφίβολα υπάρχουν πολλά παραδείγματα σημαντικών αποτυχιών των ελίτ σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αλλά το ζήτημα-κλειδί είναι ότι αυτές οι αποτυχίες μπορούν να διορθωθούν μόνο από τις ίδεις τις ελίτ, και πως η προσπάθεια να αντιμετωπιστούν οι αποτυχίες με βίαιο εκδημοκρατισμό θα οδηγούσε στην άτακτη διάλυση της Ευρώπης. Το όργανο του λαϊκισμού, συγκεκριμένα, έχει αποδειχθεί ένα επικίνδυνο εργαλείο που οι πολιτικοί παίκτες έχουν χρησιμοποιήσει στην ευρωπαϊκή διεργασία ξανά και ξανά. Στην παρούσα κατάσταση, ο εκδημοκρατισμός θα δυνάμωνε τις δυνατότητες των αντιευρωπαϊστών παικτών και θα αύξανε σημαντικά αυτούς που βάζουν βέτο στις Βρυξέλλες.

Είναι απίθανο στην Ευρώπη πιο ικανές ελίτ να έρθουν στην εξουσία ή οι υπάρχουσες ελίτ να κάνουν λιγότερα λάθη, να γίνουν πιο αποφασιστικές και να βάλουν τα ευρωπαϊκά συμφέροντα με περισσότερη ικανότητα στο τραπέζι, όσο το γενικό πλαίσιο της συμπεριφοράς των ελίτ – το ευρωπαϊκό σύνταγμα, δηλαδή – δεν αναδομείται σημαντικά. Η σημερινή κρίση δεν είναι καλή στιγμή για εκδημοκρατισμό, αλλά είναι μια ευκαιρία για τροποποίηση της Συνθήκης της Λισαβόνας. Στο παρελθόν, λεγόταν ότι ο άξονας Παρισιού-Βόννης ή Παρισιού-Βερολίνου έπρεπε να είναι γερός για να κάνει πρόοδο η Ευρώπη. Σήμερα, το φορτίο πάνω σ’ αυτόν τον άξονα είναι πολύ βαρύ. Οι Γερμανοί αναμένεται να δείχνουν περισσότερο ηγέτες, αλλά τη στιγμή που δείχνουν πράγματι ολίγη ηγεσία, αυτή απορρίπτεται αν δεν αντιπαλεύεται. Στην Ευρώπη, η περιφέρεια έχει πολλή δύναμη και το κέντρο πολύ λίγη. Όσο δεν αλλάζει αυτό, η ΕΕ και το ευρώ δεν θα βγουν από την κρίση. Η αναδιανομή του πολιτικού βάρους στην Ευρώπη μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι είναι αναγκαία.

Πριν την διεύρυνση της ΕΕ προς την Ανατολική Ευρώπη, υπήρχε μια συζήτηση για τη μελλοντική ανάπτυξη της ΕΕ, αλλά βασιζόταν στο λανθασμένο δίλημμα «εμβάθυνση ή επέκταση». Το πραγματικό ερώτημα θα έπρεπε να είναι πόσο ισχυρό πρέπει να είναι το κέντρο για να διαχειριστεί μια μεγαλύτερη περιφέρεια. Τώρα η περιφέρεια κυριαρχεί στο κέντρο και επιβάλλει τόσο την πολιτική ατζέντα όσο και τον ρυθμό των αποφασιστικών διαδικασιών. Ακόμη κι αν η Ευρώπη καταφέρει να συρθεί μέσα στην κρίση του ευρώ και την ελληνική κατάρρευση, αυτό το υποδόριο πρόβλημα δεν θα χαθεί. Στην πραγματικότητα, τέτοιες κρίσεις μπορεί να επαναληφθούν οποιαδήποτε στιγμή. Μια λιγότερο ή περισσότερο τακτική εθνική χρεοκοπία της Ελλάδας θα ήταν ένα μικρό βήμα για την σωτηρία του ευρώ. Το μεγάλο βήμα είναι μια πολιτική επανίδρυση της Ευρώπης, μια επανίδρυση όπου ο εκδημοκρατισμός θα ήταν μια πραγματική επιλογή και δεν θα προξενούσε την απειλή της παρακμής και της διάλυσης.

Η Σκύλλα της προπαγάνδας και η Χάρυβδη των χειροκροτητών

Ο φιλόλογος Οδυσσέας Τσαγκαράκης, σ’ ένα σημερινό του άρθρο στην πρώην εφημερίδα Το Βήμα με τίτλο «Απ’ τη Σκύλλα στη Χάρυβδη«, λέει:

Εύκολα μπορούμε να φανταστούμε τι θα γινόταν αν την ώρα που οι Aργοναύτες αντιμετώπιζαν τα δυο τέρατα άρχιζε ο καυγάς για το κατά πόσο ακολουθούσαν τη σωστή ρότα και ποιος έφταιγε που βρέθηκαν εκτεθειμένοι στον κίνδυνο. Ούτε ένας Όμηρος δεν διανοήθηκε να εισάγει τέτοιο θέμα. Αντίθετα, ο ποιητής τονίζει την ομοψυχία και την κοινή δράση (Οδύσσεια, μ 213 κ.ε.). Καλώς ή κακώς έπρεπε να περάσουν από το επικίνδυνο στενό και να αποφύγουν την καταστροφή («όλεθρον υπεκφυγέειν»).

Και συνεχίζει, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να περάσουμε ανάμεσα στη Σκύλλα του Μνημονίου και τη Χάρυβδη της χρεοκοπίας, πως θα υπάρξουν απώλειες αλλά είναι αναγκαίες, και άλλα γνωστά κλισέ που έχουν πολύ πέραση στον πνευματικό κόσμο της χώρας τελευταία. Υποστηρίζει επίσης ότι, σε ελεύθερη μεταφορά, δεν τα φάγαμε μαζί, αλλά μαζί πρέπει να τα πληρώσουμε. Και κλείνει:

Η μυθολογία διδάσκει. Δεν υπάρχουν ανυπέρβλητα εμπόδια για τους ικανούς. Οι ήρωες (Ιάσονας, Οδυσσέας) ενεργοποίησαν τις ιδιαίτερες εκείνες δυνάμεις και ικανότητες (θεοποιημένες σε μυθολογικό επίπεδο) που απαιτούσαν οι περιστάσεις. Απώλειες υπήρξαν, αλλά ο τελικός στόχος επιτεύχθηκε. Μπορούμε να κωπηλατούμε όλοι μαζί στα δύσκολα, μια και όλοι, ατομικά και συλλογικά, ευθυνόμαστε λίγο πολύ για τον κίνδυνο που διατρέχει η πατρίδα μας;

Πιθανόν ο σεβαστός καθηγητής να ενεπνεύσθη από αυτήν εδώ την περσινή δήλωση του έλληνα πρωθυπουργού, για να τοποθετηθεί σε ζήτημα εκτός αντικειμένου γι’ αυτόν, αλλά και στα του αντικειμένου του δε μας λέει και πολλά και μάλλον δεν μας τα λέει και όλα. Οπότε η Χελώνα προσφέρει ένα ευχάριστο ομηρικό διάλειμμα.

Στην αρχή της ραψωδίας μ της Οδύσσειας, λοιπόν, η Κίρκη, αφού προσφέρει πλουσιοπάροχο γεύμα στην αποστολή, ξεμοναχιάζει τον Οδυσσέα για να προφητεύσει τι θα συμβεί στο δύστυχο πλήρωμά του. Αφού τον συμβουλεύσει για τις Σειρήνες, του λέει ότι μετά έχει δύο δρόμους να διαλέξει – ή να περάσει από τις Συμπληγάδες ή από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη (μετάφραση Ν. Καζαντζάκη-Ι.Θ.Κακριδή):

Μα όταν πια θα ‘χουν οι σύντροφοι σου περάσει τις Σειρήνες,
εδώ κι ομπρός στις που σου ανοίγουνται δυο στράτες ποιάν θα πάρεις
μη με ρωτήσεις᾿ την απόφαση να πάρεις πρέπει ατός σου’
εγώ θα πω το τι σου μέλλεται να βρεις στις δυο τις στράτες:
Δώθε είναι βράχοι αψηλοκρέμαστοι και της γαλανομάτας
της Αμφιτρίτης σπάζει απάνω τους με άγριον αχό το κύμα. […]
Ένα μονάχα πελαγόδρομο καράβι τους προσδιάβη,
η Αργώ, τη γη του Αιήτη ως αφήκεν, η πολυφουμισμένη᾿
στους τρανούς βράχους πάνω θα ‘πεφτε κι εκείνο, μα το αφήκε
η Ήρα από αγάπη στον Ιάσονα γερό να προσπεράσει.
Κείθε θα ιδείς δυο θαλασσόβραχους᾿ [της Σκύλλας και της Χάρυβδης] […]

Ο άλλος ωστόσο θαλασσόβραχος τόσο αψηλός δεν είναι
κι ουδέ μακριά απ᾿ τον πρώτο᾿ αν έριχνες, τον έφτανε η σαγίτα.
Μια αγριοσυκιά κει πέρα βρίσκεται μεγάλη, φυλλωμένη,
κι η Χάρυβδη η θεϊκιά στη ρίζα της αναρουφάει το κύμα.
Τρεις το ξερνάει κάθε μερόνυχτο φορές και τρεις βρουχιώντας
το αναρουφάει᾿ να μη σου τύχαινε να ‘σαι, ως ρουφάει, κοντά της,
τι απ᾿ το χαμό δε θα σε γλίτωνε μηδέ κι ο Κοσμοσείστης!
Γι᾿ αυτό στης Σκύλλας κοντοζύγωσε το βράχο το καράβι
και πέρνα γρήγορα᾿ καλύτερα πολύ από τ᾿ άρμενό σου
να λείψουν έξι μόνο σύντροφοι παρά να λείψουν όλοι.᾿

Αργότερα, εν γνώσει του τι πρόκειται να συμβεί, ο πολυμήχανος Οδυσσέας παραπλανεί, ως γνήσιος ηγέτης, το πλήρωμά του:

Και τότε εγώ, το γύρο παίρνοντας του πλοίου, τους συντρόφους μου
με λόγια μαλακά τους γκάρδιωνα, μιλώντας σ᾿ έναν έναν:
«Φίλοι μου, ακάτεχοι από βάσανα δεν είμαστε καθόλου’
ετούτο λέω κακό χειρότερο δε θα ‘ναι απ᾿ ό,τι τότε
που μέσα στη σπηλιά του Κύκλωπα βρεθήκαμε κλεισμένοι᾿
με την αξιά μου ωστόσο, βάζοντας μπροστά και νου και τέχνες,
γλιτώσαμε. Θα τα θυμούμαστε μια μέρα λέω και τούτα!
Μα ελατέ τώρα, ομπρός, το λόγο μου ν᾿ ακούσουμε όλοι. θέλω:
Οι ναύτες, στα ζυγά καθούμενοι, με τα κουπιά χτυπάτε
τα βαθιά κύματα της θάλασσας, αν δώσει ο Δίας την άγρια
τούτη φοβέρα να ξεφύγουμε και λυτρωμό να βρούμε.
Και συ τον ορισμό μου αγρίκησε και βαλ᾿ τον, τιμονιέρη,
στο νου σου, μια και του πλεούμενου το διάκι κουμαντάρεις’
μακριά απ᾿ το κύμα εκείνο κράτα μας κι απ᾿ τον καπνό που βλέπεις’
κατά μεριά του θαλασσόβραχου κυβέρνα, μήπως τύχει
και κατ᾿ αλλού γυρίσει τ᾿ άρμενο και στο χαμό μας ρίξεις.»
Είπα, κι ευτύς εκείνοι σύγκλιναν εγώ όμως για τη Σκύλλα,
το αμάχητο κακό, δεν έβγαλα μια λέξη από το στόμα’
τι ήτανε φόβος, οι σύντροφοί μου ν᾿ αφήσουν τα κουπιά τους
και να κρυφτούν απ᾿ την τρομάρα τους στου καραβιού τ᾿ αμπάρι.

Και τότε, πώς θα έφτανε πίσω στην Ιθάκη ο πολυμήχανος; Όπως ήταν προδιαγεγραμμένο, η Σκύλλα κάνει τη δουλειά της:

Μα ως το αρμυρό νερό της θάλασσας αναρουφούσε πάλι,
στροβίλα ανοίγουνταν που εχόχλαζε, τρανή, κι ο βράχος άγρια
βογγούσε ολόγυρα, και πρόβελνε κάτω βαθιά του πάτου
ο μαύρος άμμος — κι οι σύντροφοι, μου θωρούσαν κερωμένοι.
Μα ως κείνη βλέπαμε και τρέμαμε πως θα χαθούμε, ξάφνου
πρόφτασε η Σκύλλα κι από τ᾿ άρμενο το βαθουλό συντρόφους
έξι μου αρπάζει, τους αξιότερους σε αντρεία και χέρια απ᾿ όλους.
Και καθώς έστρεψα στους συντρόφους και στο άρμενο τα μάτια,
είδα τα πόδια και τα χέρια τους να σειούνται πάνωθέ μου,
ψηλά ως τους έσερνε᾿ και φώναζαν αυτοί κι ανακαλιούνταν
στερνή φορά με το παράπονο στα χείλη τ᾿ όνομά μου.
Πως ο ψαράς απά σε ακρόβραχο με το μακρύ καλάμι
δόλωμα ρίχνει στα μικρόψαρα, στη θάλασσα πετώντας
το αγκίστρι, περαστό σε κέρατο βοδιού καλοθρεμμένου,
κι όταν κανένα πιάσει, το πετάει σπαρταριστό στον άμμο
παρόμοια τότε τους ανάσερνε σπαρταριστούς στα βράχια
και στη μπασιά μπροστά τους έτρωγε, κι εκείνοι να γλιτώσουν
του κάκου πάλευαν, και γόζουνταν τα χέρια απλώνοντας μου.
Πιο φοβερό κακό τα μάτια μου δεν έχουν δει ποτέ μου
στα τόσα που ‘συρα, τα διάβατα της θάλασσας ζητώντας.

Πολύς πόνος. Οπότε, αφού η μυθολογία διδάσκει, όπως λέει κι ο κ. καθηγητής, ας συνοψίσουμε: Ο δικός μας συλλογικός Οδυσσέας αποφάσισε να μην περάσει από τις Συμπληγάδες, αλλά από το φοβερότερο κακό που έχουν δει τα έμπειρα μάτια του. Θα χυνόταν αίμα, το ήξερε. Αλλά δεν τον ένοιαζε και πολύ.

Και ποια θα ήταν η κατάληξη αν είχε διαλέξει τις Συμπληγάδες; Ας καταφύγουμε πάλι στη μυθολογία για να το διαπιστώσουμε:

Οι Συμπληγάδες Πέτρες στην ελληνική μυθολογία φέρονταν ως δύο πολύ μεγάλοι βράχοι προ θαλάσσιου στενού (διαύλου), που ενώνονταν και αποχωρίζονταν συνεχώς, έτσι ώστε να ήταν αδύνατο το ασφαλές πέρασμα ενός πλοίου. Το πρώτο πλοίο που κατάφερε τελικά τον ασφαλή διάπλου ήταν το πλοίο «Αργώ» με τους Αργοναύτες, με τη βοήθεια της θεάς Ήρας, πιθανότατα αφού έχασε την πρύμνη του (κατ’ άλλους την πλώρη του). Συγκεκριμένα, ο Φινέας συμβούλευσε να αφήσουν πρώτα ένα περιστέρι να περάσει ανάμεσα, όπως και έγινε. Οι βράχοι έκλεισαν πίσω από το περιστέρι, που έχασε μόνο κάποια φτερά της ουράς του, και όταν ξανάνοιξαν, η «Αργώ» πέρασε με τους Αργοναύτες να κωπηλατούν με όλη τους τη δύναμη. Από τότε, οι δύο βράχοι ακινητοποιήθηκαν.

Σύμφωνα με μια ερμηνεία, από την ίδια πηγή, ο μύθος των Συμπληγάδων σηματοδοτεί την πρόοδο της ναυτικής τέχνης:

Ο παραπάνω μύθος των Συμπληγάδων, ούτε λίγο ούτε πολύ, φανερώνει πράγματι την αγωνία των πρώτων θαλασσοπόρων που άρχισαν να εκτελούν μεγάλους πλόες σε άγνωστες θάλασσες. Η όλη περιγραφή του μύθου παρουσιάζει σε όλο της το μεγαλείο αυτό το φαινόμενο που και σήμερα ακόμη αντιμετωπίζει οποιοδήποτε μικρό σκάφος που επιχειρεί διάπλου στενού διαύλου με κυματισμό. Ως γνωστό ένα μικρό σκάφος υπόκειται περισσότερο σε καταπονήσεις, έτσι κατά τον προνευστασμό (σκαμπανέβασμα) κάθε φορά που ανυψώνεται η πλώρη παύει και να υφίσταται (κατά πλώρα) οπτικό πεδίο θάλασσας. Στην επόμενη φάση λόγω του υφιστάμενου από πρύμνη κυματισμού η πλώρη στρέφει είτε δεξιά, είτε αριστερά με πλήρες οπτικό πεδίο της έναντι κάθε φορά παρακείμενης ακτής.

Αυτό έχει ως συνέπεια να εναλλάσσεται το οπτικό πεδίο της πλώρης με ξηρά – δίαυλο – ξηρά. Αυτό το μέχρι τότε «άγνωστο» φαινόμενο σε πρώτη εικόνα αντίληψης παρουσιάζεται ως να μετακινούνται οι βραχώδεις ακτές της εισόδου του διαύλου, πότε να κλείνουν και πότε ν΄ ανοίγουν αυτόν, και με ταχύτητα επανάληψης μετά από κάθε δεύτερο σκαμπανέβασμα. Οι Αργοναύτες προκειμένου τελικά ν΄ αντιληφθούν αν αυτό είναι πραγματικό και όχι οφθαλμαπάτη, (μη δυνάμενοι ν΄ αντιληφθούν ότι το σκάφος τους ήταν αυτό που έστρεφε κάθε φορά) άφησαν να πετάξει ένα περιστέρι το οποίο ναι μεν πέρασε τον στενό δίαυλο (που ασφαλώς υπήρχε) πλην όμως έχασε κάποια φτερά του. Το γεγονός αυτό αποκάλυψε ταυτόχρονα και την υφιστάμενη μεγάλη ένταση του ανέμου που παρατηρείται και σήμερα στους στενούς διαύλους και που οι ναυτικοί λένε ότι ο «άνεμος στα μπουγάζια σουρώνει» και θέλει προσοχή από παρατιμονιές. Έτσι οι Αργοναύτες επεχείρησαν και πέρασαν κωπηλατώντας «πάση δυνάμει». Και αφενός μεν εκείνοι απέκτησαν τη γνώση του ασφαλούς διάπλου, που απαιτεί σχετική ταχύτητα, οι δε συμπληγάδες έχασαν την μέχρι τότε δοξασία που τις περιέβαλε και ακινητοποιήθηκαν. Συνεπώς αυτός ο μύθος της ελληνικής μυθολογίας αποκαλύπτεται ως μια πρώιμη ναυτιλιακή παρατήρηση – οδηγία.

Η Χελώνα θ’ άκουγε μ’ ενδιαφέρον την άποψη του κυρίου καθηγητή για το αν υπήρχε και κάποια επιλογή Συμπληγάδων για τη χώρα ή αν έπρεπε σίγουρα να οδηγηθούμε στο ζεστό αίμα που απαιτεί το Μνημόνιο-Σκύλλα. Επειδή όμως οι ναυτικές μεταφορές έχουν μεγάλη πέραση αυτόν τον καιρό, για τον Τιτανικό του ελληνικού κράτους και της αστικής πολιτικής τάξης και των υποστηρικτών της, θα μιλήσουμε μια άλλη φορά.

Τα μαγικά τρικ του κοινοβουλευτισμού – διδάγματα εκ Λισαβώνος

Ενώ το λαϊκό αίσθημα ικανοποιείται από την ανατροπή της (μειοψηφικής) σοσιαλιστικής κυβέρνησης Σόκρατες στην Πορτογαλία, εν όψει του τέταρτου πακέτου μέτρων λιτότητας και του πορτογαλικού μνημονίου, κανείς δεν φαίνεται να δίνει ιδιαίτερη σημασία στα μαγικά τρικ του «κοινοβουλευτισμού» προς όφελος των τραπεζών και των κερδοσκόπων.

Η αυθόρμητη αντίδραση και η πρώτη σκέψη είναι ότι η ανατροπή της πορτογαλικής κυβέρνησης είναι μια νίκη, καθώς μια υπηρεσιακή κυβέρνηση δύσκολα θα πάρει απόφαση για αίτημα βοήθειας απ’ τον μηχανισμό στήριξης. Ο σ. Δελαστίκ σχεδόν πανηγυρίζει, όμως ο Πέδρο Πάσος Κοέλιο, επικεφαλής του δεξιού SPD ρίχνει την βόμβα:

Η αξιωματική αντιπολίτευση στην Πορτογαλία δεν πρόκειται να φέρει εμπόδια στην υπηρεσιακή κυβέρνηση Σόκρατες, αν αυτή χρειαστεί να προσφύγει στον Μηχανισμό Στήριξης το προσεχές δίμηνο. Με συνέντευξή του στο Reuters, ο επικεφαλής του δεξιού SPD, Πέδρο Πάσος Κοέλιο υποστήριξε ότι αν η κρίση επιδεινωθεί, τότε η υπηρεσιακή κυβέρνηση έχει την αρμοδιότητα να ζητήσει βοήθεια από το εξωτερικό.

Καλή φάση! Ώσπου να φτάσει λοιπόν η ώρα για τις εκλογές στην Πορτογαλία το πολιτικό σύστημα θα έχει θάψει το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα και θα παίζει τις κουμπάρες. Στην δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα.

Κατά τη γνώμη της Χελώνας, δεν είναι τυχαία η ταυτόχρονη δήλωση Σαμαρά ότι «εγώ μαζί με το ΠΑΣΟΚ δεν συγκυβερνώ». Φαίνεται πως με ταχείς ρυθμούς, στη σκιά του δράματος της Φουκουσίμα, οι πολιτικές ελίτ και το πολιτικό προσωπικό της Ευρώπης ανασυντάσσονται.

Πότε θα τους πάρουν χαμπάρι οι ομφαλοσκοπικές δυνάμεις της αριστεράς, μπας και καταφέρουν να πάρουν αμπάριζα;

Ποιος θέλει ν’ αγοράσει την Τράπεζα Πειραιώς;

Διαβάζουμε σήμερα στο Βήμα, αλλά και σε άλλες εφημερίδες:

Προσαρμόζονται στην κρίση οι τράπεζες και στις αναδουλειές που έχει φέρει στον κλάδο η ύφεση και εφαρμόζουν ευέλικτες μορφές εργασίας. Η Τράπεζα Πειραιώς με στόχο να διατηρήσει τις θέσεις εργασίας και ταυτόχρονα να μειώσει το λειτουργικό της κόστος, προτείνει στο προσωπικό της, σε εθελοντική βάση, να βγει σε προσωρινή αργία για δύο ή τρία χρόνια και να εισπράττει για το διάστημα αυτό το 40% και 50% του μισθού του αντιστοίχως.

Χμ, αυτή δεν ήταν η τράπεζα που ήθελε το καλοκαίρι ν’ αγοράσει το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και την Αγροτική Τράπεζα;